ახალი შპს ან ინდივიდუალური მეწარმე: რა უნდა იცოდეთ რეგისტრაციის შემდეგ — დღგ-დან კვალიფიციურ სტატუსამდე
ავტორი: ირაკლი მანაგაძე
ახალი კომპანიის რეგისტრაციისას რამდენიმე გადაწყვეტილებას იღებთ, რომლებიც მთელი წლის მანძილზე მოქმედებს: რომელი საგადასახადო რეჟიმი აირჩიოთ, დარეგისტრირდეთ თუ არა დღგ-ის გადამხდელად და როგორ გაიტანოთ მოგება. ყველაზე ხშირი სიურპრიზი კი დღგ-ის რეგისტრაციის შემდეგ მოდის: ახალი დღგ-ის გადამხდელი, როგორც წესი, ჯერ არაკვალიფიციურია და ანგარიშ-ფაქტურის ჩვეულებრივ გამოწერას კვალიფიციური სტატუსის მიღებამდე ვერ ახერხებს.
ქვემოთ ცხრა კითხვაა, რომელიც ახალ კომპანიას პირველივე თვეებში უჩნდება — თითოეულზე პასუხი კონკრეტული მუხლით, მაგალითითა და პრაქტიკული რჩევით.
მოკლედ: მცირე ბიზნესი იხდის 1%-ს, მაგრამ დღგ-ის 100 000 ლარის ზღვარი მასზეც ვრცელდება. დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისას, როგორც წესი, არაკვალიფიციურ სტატუსს იღებთ. კვალიფიციურისთვის განცხადებას წარადგენთ — შეიძლება მოგთხოვონ ახსნა-განმარტება და საქმიანობის დამადასტურებელი დოკუმენტები.
1. ინდივიდუალური მეწარმე ვარ — რომელი რეჟიმი მომერგება?
ორი სპეციალური სტატუსია, ორივე განცხადებით გეძლევათ.
| სტატუსი | ვის ეხება | გადასახადი | საფუძველი |
|---|---|---|---|
| მიკრო ბიზნესი | ფიზიკური პირი დაქირავებულის გარეშე, წლიური შემოსავალი ≤ 30 000 ლარი | საშემოსავლო არ ეკისრება | სსკ მუხ. 84.1, 86 |
| მცირე ბიზნესი | მეწარმე ფიზიკური პირი | შემოსავლის 1%; 500 000 ლარის გადაჭარბების თვიდან წლის ბოლომდე — 3% | სსკ მუხ. 88.1, 90.1–2 |
მცირე ბიზნესის სტატუსი უქმდება, თუ შემოსავალმა ორი კალენდარული წლის განმავლობაში, თითოეულ წელს, 500 000 ლარს გადააჭარბა (მუხ. 89.2.„ა“) — მომდევნო წლის დასაწყისიდან (მუხ. 89.3). მიკრო ბიზნესის სტატუსი კი იმავე წელს უქმდება, თუ დღგ-ის გადამხდელად დარეგისტრირდით (მუხ. 85.2.„გ“).
⚠️ 1% დღგ-ს არ ანაცვლებს. მცირე ბიზნესის 1% საშემოსავლო გადასახადია. დღგ ცალკე წესით მოქმედებს: თუ ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების ჯამი 100 000 ლარს გადააჭარბებს, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისთვის მიმართვა სავალდებულოა — მცირე ბიზნესის სტატუსის მიუხედავად (სსკ მუხ. 165.1).
მაგალითი. ინდივიდუალური მეწარმე ნინო კონსულტაციებიდან წელიწადში 120 000 ლარს იღებს და მცირე ბიზნესის სტატუსი აქვს.
საშემოსავლო გადასახადი: 120 000 × 1% = 1 200 ლარი (მუხ. 90.1). სტატუსის გარეშე ზოგადი წესით დასაბეგრი შემოსავალი 20%-ით დაიბეგრებოდა (მუხ. 81.1).
დღგ: 120 000 ლარი 100 000-ზე მეტია. როგორც კი ნინოს დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების ჯამი ნებისმიერ უწყვეტ 12 თვეში 100 000 ლარს გადააჭარბებს, გადაჭარბების დღიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღეში უნდა მიმართოს საგადასახადო ორგანოს რეგისტრაციისთვის (მუხ. 165.1). დღგ-ის გადახდის ვალდებულება კი წარმოიშობა იმ ოპერაციიდან, რომლითაც ზღვარი გადაჭარბდა — ამ ოპერაციის ჩათვლით (მუხ. 165.2).
სტატუსი: მცირე ბიზნესის გაუქმების საფუძვლებს შორის (მუხ. 89.2) დღგ-ის რეგისტრაცია არ არის — ნინო 1%-ს ინარჩუნებს და დამატებით დღგ-ის გადამხდელი ხდება.
12 თვე კალენდარულ წელს არ ემთხვევა — ეს „მცოცავი“ პერიოდია. ზღვარს ყოველ თვეს ბოლო 12 თვით ადევნეთ თვალი. დეტალურად ამ ზღვარზე და დავების პრაქტიკაზე: დღგ-ის 100 000 ლარის ზღვარი.
2. რეესტრში რეგისტრაციისას მკითხეს, მინდა თუ არა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაცია. რას ნიშნავს?
საჯარო რეესტრში საწარმოს რეგისტრაციის განცხადებაში ერთ-ერთი ველია „დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაცია“. თუ იქვე „მსურს“ მონიშნეთ, საწარმო დღგ-ის გადამხდელადაც რეგისტრირდება. ეს ნებაყოფლობითი რეგისტრაციაა: პირი დღგ-ის გადამხდელად განიხილება საგადასახადო ორგანოსთვის მიმართვის დღიდან, მაგრამ არაუგვიანეს სავალდებულო რეგისტრაციისთვის დადგენილი ვადისა (სსკ მუხ. 165.6) — 100 000 ლარის ზღვრის მიღწევის მოლოდინის გარეშე.
ეს მომგებიანია, თუ თავიდანვე დიდი შესყიდვები გაქვთ (აღჭურვილობა, იმპორტი) და გადახდილი დღგ-ის ჩათვლა გინდათ, ან თქვენი მყიდველები დღგ-ის გადამხდელები არიან და ანგარიშ-ფაქტურას ითხოვენ. ორი რამ გაითვალისწინეთ:
რეგისტრაციისთანავე, როგორც წესი, არაკვალიფიციური სტატუსი გექნებათ — ფაქტურების ჩვეულებრივ გამოწერას კვალიფიციური სტატუსი დასჭირდება (იხ. კითხვა 3);
მიკრო ბიზნესის სტატუსი დღგ-ის რეგისტრაციის წელსვე უქმდება (მუხ. 85.2.„გ“).
თუკი ძირითადად ფიზიკურ პირებს ემსახურებით და ხარჯი ცოტაა, ადრეული რეგისტრაციით გაყიდვაზე 18%-იანი დღგ დაგერიცხებათ (მუხ. 166), ჩასათვლელი კი თითქმის არაფერი იქნება.
