ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

მასალის ჩამოწერა ბუღალტრისთვის ჩვეულებრივი ოპერაციაა: მასალა გაიხარჯა მშენებლობაზე, რემონტზე, კეთილმოწყობაზე ან გაფუჭდა. გადამხდელი ვალდებულია სრულად აღრიცხოს ყველა ოპერაცია ისე, რომ კონტროლი შესაძლებელი იყოს მათ დაწყებაზე, მიმდინარეობასა და დასრულებაზე (სსკ 136-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ქვემოთ განხილულ ორ საქმეში ბუღალტრული ჩამოწერა სადავო რაოდენობის გახარჯვის ან ჩამოწერის საფუძვლის დასადასტურებლად საკმარისი არ აღმოჩნდა.

ერთში ეს ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგინდა, მეორეში — ჩამოწერის დოკუმენტის არარსებობის გამო. ორივეში შედეგი ორმაგი იყო: მასალა რეალიზებულად ჩაითვალა და დღგ-ით დაიბეგრა (სსკ 159-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი, 163-ე მუხლი), მისი ღირებულება კი დირექტორზე გაცემულ ხელფასად განიხილეს და გადახდის წყაროსთან საშემოსავლო გადასახადით დაიბეგრა (101-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 154-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი). ორივე საქმეში ჯარიმაც დაერიცხა (275-ე მუხლი).

რაშია საკითხი

ახალ საქმეში კომპანიას იჯარით აღებული ფართის კეთილმოწყობაზე მასალა ჰქონდა ჩამოწერილი. შემოწმებამ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნისა და ექსპერტთან კომუნიკაციის საფუძველზე დაადგინა, რომ რეალურად გამოყენებული მოცულობა მაქსიმალური შეფასებითაც ჩამოწერილის ნახევარზე ნაკლები იყო. სხვაობა რეალიზებულად ჩაითვალა, მისი ღირებულება კი დირექტორის ხელფასად.

გადამხდელმა საჩივარში განაცხადა, რომ ექსპერტიზამ არ გაითვალისწინა გრუნტის გამო აუცილებელი დამატებითი სამუშაო. მისი თქმით, ამის ჩათვლით სხვაობა მცირე იქნებოდა, ასეთი მოცულობის სამუშაოსთვის კი ის „ლოგიკური და მისაღებია“. ამავე საჩივარში სადავო იყო სალაროს ნაშთის სხვაობაც: გადამხდელმა ის უყურადღებობით ახსნა და დოკუმენტაციისა და კორექტირებული ბუღალტრული პროგრამის წარდგენა შესთავაზა.

რა გადაწყვიტა ორგანომ და რატომ

შემოსავლების სამსახურმა საჩივარი არც ერთ საკითხში არ დააკმაყოფილა. დარიცხვის ხუთ საკითხზე მიზეზი ერთი იყო: ორგანოს შეფასებით, დავის განხილვისას არ იყო წარდგენილი ისეთი არგუმენტი ან მტკიცებულება, რომელიც შემოწმებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს შეცვლიდა.

ხელფასად კვალიფიკაციისას ორგანო დაეყრდნო საგადასახადო კოდექსის 73-ე მუხლს: თუ ოპერაციის ფორმა მის შინაარსს არ შეესაბამება, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, შეცვალოს მისი კვალიფიკაცია (მე-9 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი), ხოლო

„თუ რაიმე თანხა გამოიყენება კონკრეტული პირის ინტერესებისათვის, ჩაითვლება, რომ ეს თანხა მიღებული აქვს ამ პირს.“ (სსკ 73-ე მუხლის მე-4 ნაწილი)

ამ საქმეში განხილვა გადამხდელის თხოვნით გადაიდო, თუმცა ახალ თარიღზე მისი წარმომადგენელი არ გამოცხადდა და ხელახალი გადადებაც არ მოითხოვა. კოდექსის მიხედვით, ასეთ დროს საჩივარი მომჩივნის დაუსწრებლად შეიძლება განიხილონ (სსკ 302-ე მუხლის მე-6 და მე-8 ნაწილები).

ცალკე იყო მოთხოვნა კეთილსინდისიერების საფუძველზე სანქციისგან გათავისუფლების შესახებ (სსკ 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილი) — ის დღგ-ის ჩათვლისა და აღურიცხავი საქონლის ჯარიმებს ეხებოდა და არც ის დაკმაყოფილდა. ორგანოს განმარტებით, კეთილსინდისიერი ის გადამხდელია, რომელიც საპატიებელი სამართლებრივი შეცდომის პირობებში მოქმედებდა, ამ საქმეში კი ვალდებულება ფაქტობრივად არასრულად იყო შესრულებული.

რას აჩვენებს მეორე საქმე

ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ საბჭოში განხილულ საქმეში კომპანიას საქონლის ნაწილის ჩამოწერა დოკუმენტით გაფორმებული არ ჰქონდა. შემოწმებამ ამ საქონელზე კომპანიის ბუღალტრულ პროგრამაში ასახული ფასნამატი გაავრცელა, საქონელი რეალიზებულად ჩათვალა, რეალიზაციის საბაზრო ღირებულება კი დირექტორის ხელფასად. საბჭოს სხდომაზე გადამხდელმა განაცხადა, რომ ჩამოწერილი საქონელი გამოუსადეგარი იყო, თუმცა ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ წარადგინა და საბჭომ არგუმენტი არ გაიზიარა.

საბჭომ იქვე ჩამოთვალა, რა სახის მტკიცებულება აკლდა: ექსპერტიზის დასკვნა, შესაბამისი ორგანოს მიერ გაცემული ცნობა ან საგადასახადო ორგანოს მიერ დადასტურებული ჩამოწერის დოკუმენტი. ამავე საქმეში შემოწმებამ გაითვალისწინა საქონლის ის ნაწილი, რომლის ქურდობაც პოლიციის ცნობით დასტურდებოდა.

ამ საქმეშიც გადამხდელმა 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილით ჯარიმისგან გათავისუფლება მოითხოვა და უარი მიიღო.

რა აკლდა და რას ითხოვს კანონი

ორივე საქმეში ჩამოწერილი რაოდენობა ან ჩამოწერის საფუძველი დოკუმენტით ვერ დადასტურდა, დავაში კი ორგანომ წარდგენილი არგუმენტები და მასალები შემოწმებით დადგენილი გარემოებების შესაცვლელად საკმარისად არ მიიჩნია.

უვარგისი ან ვადაგასული საქონლის ჩამოწერის წესს კოდექსი პირდაპირ ადგენს:

„ვადაგასული ან/და გამოსაყენებლად ან შემდგომი მიწოდებისთვის უვარგისი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერისას გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს შეატყობინოს სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერის (სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის სახეობის, რაოდენობისა და ღირებულების მითითებით) შესახებ და ჩამოწერა განახორციელოს მხოლოდ საგადასახადო ორგანოს მიერ შესაბამისი დადასტურების შემთხვევაში.“ (სსკ 145-ე მუხლის მე-6 ნაწილი)

ეს პირობა არ ვრცელდება დაუძლეველი ძალის (მიწისძვრა, წყალდიდობა, ხანძარი, ავარია და სხვ.) შედეგად გადამხდელისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით განადგურებულ ან დაკარგულ საქონელზე (145-ე მუხლის მე-6¹ ნაწილი).

პრაქტიკული რეკომენდაციები

ქვემოთ — ჩვენი რეკომენდაციები ამ ორი საქმის გათვალისწინებით:

1. ჩამოწერილი რაოდენობა დოკუმენტით დაადასტურეთ და არა მხოლოდ ბუღალტრული ჩანაწერით. თუ მასალას საკუთარ მშენებლობაზე, რემონტზე ან კეთილმოწყობაზე ხარჯავთ, შეინახეთ დოკუმენტები, რომლებიც გახარჯულ მოცულობას აჩვენებს.
2. უვარგისი ან ვადაგასული საქონელი — მხოლოდ საგადასახადო ორგანოსთვის შეტყობინებისა და ორგანოს მიერ დადასტურების შემდეგ (145-ე მუხლის მე-6 ნაწილი).
3. ქურდობის შემთხვევა. მეორე საქმეში შემოწმებამ პოლიციის ცნობით დადასტურებული გაქურდვის ფაქტი გაითვალისწინა.
4. დავაში — კონკრეტული მტკიცებულება და გაანგარიშება. პირველ საქმეში ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო განმარტება ორგანომ დადგენილი გარემოებების შესაცვლელად საკმარისად არ მიიჩნია, მეორეში კი საქონლის გამოუსადეგრობის შესახებ განცხადებას დამადასტურებელი მტკიცებულება არ ახლდა.
5. განხილვაზე მტკიცებულებებით გამოცხადდით. თუ ვერ ახერხებთ, გადადება დროულად ითხოვეთ. მეორე საქმეში ზეპირ განხილვაზე წარმოდგენილი განმარტებები საბჭომ დარიცხვის შესაცვლელად საკმარისად არ მიიჩნია.

დათქმა

ეს დავების პრაქტიკის შეჯამებაა და არა იურიდიული რჩევა კონკრეტულ საქმეზე. ახალ საქმეში ბრძანების გასაჩივრება ჩაბარებიდან 20 კალენდარულ დღეში შეიძლებოდა ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ საბჭოში ან სასამართლოში, ამიტომ ის საქმის საბოლოო შედეგად არ უნდა ჩაითვალოს.

წყაროები

• საქართველოს საგადასახადო კოდექსი №3591 (17.09.2010) — მუხ. 73 (მე-4 ნაწილი, მე-9 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი), 101 (პირველი ნაწილი), 136 (მე-3 ნაწილი), 145 (პირველი, მე-6 და მე-6¹ ნაწილები), 154 (პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი), 159 (პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი), 163 (პირველი და მე-2 ნაწილები), 269 (მე-7 ნაწილი), 275, 302 (მე-6 და მე-8 ნაწილები) — მოქმედი რედაქცია (publication 246, 30.09.2026-დან), შედარებულია 13.10.2026: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/1043717?publication=246
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 19033 (24.08.2026) — https://infohub.rs.ge/ka/workspace/document/7dc4ccef-2650-43a9-990b-47a8465f506e
• ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №26731/2/2026 (17.03.2026) — https://infohub.rs.ge/ka/workspace/document/e93d9e4a-7782-4190-9caa-1f1629c302e4

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.