ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

დიდი საგადასახადო დავალიანება გაქვთ და ფიქრობთ, რომ სახელმწიფოსთან მისი შემცირება შეიძლება? შეიძლება — ამ ინსტრუმენტს საგადასახადო შეთანხმება ჰქვია. თუმცა ხელმოწერამდე ზუსტად უნდა იცოდეთ, რას იღებთ და რას თმობთ.

რამდენად ხშირია

სტატისტიკური ინფორმაციით, 2014–2024 წლებში 2,9 მილიარდი ლარის დავალიანებაზე 8 088 საგადასახადო შეთანხმება გაფორმდა; ეს შეთანხმებები დავალიანების 946 მილიონ ლარამდე შემცირებას ითვალისწინებდა. შესრულებულ შეთანხმებებში გადამხდელებმა 2,3 მილიარდის ნაცვლად 627 მილიონი ლარი გადაიხადეს, ჩამოწერილი დავალიანება კი 1,7 მილიარდი ლარია. ამ პერიოდში წელიწადში, ძირითადად, 300-დან 600-მდე შეთანხმება ფორმდებოდა. გამონაკლისი 2021 წელი იყო, როცა 3 000-ზე მეტი შეთანხმება გაფორმდა: იმ წლის მაისში მთავრობამ პანდემიით გამოწვეული სირთულეების გამო გადამხდელებს შესაძლებლობა მისცა, ძირითადი თანხის გადახდის პირობით ჯარიმა-საურავი სრულად შეემცირებინათ. 2014–2024 წლებში პირობების შეუსრულებლობის გამო 1 577 შეთანხმება გაუქმდა.

რა არის საგადასახადო შეთანხმება

საგადასახადო შეთანხმებას შემოსავლების სამსახური და გადამხდელი აფორმებენ საგადასახადო დავალიანების ან მისი ნაწილის შესამცირებლად. შეთანხმებით შეიძლება შემცირდეს იმ მოსაკრებლის თანხა ან/და მასთან დაკავშირებული ჯარიმა და საურავიც, რომლის ადმინისტრირებასაც საგადასახადო ორგანო ახორციელებს. შეთანხმება არ ვრცელდება მიმდინარე გადასახდელებზე — გასული წლის წლიური დეკლარაციით დარიცხული მოგების, საშემოსავლო და ქონების გადასახადების მიმდინარე გადასახდელებზე (საგადასახადო კოდექსის 292-ე მუხლი).

როგორ მიიღწევა

1. განცხადებას შემოსავლების სამსახურს წარუდგენთ — ელექტრონულად, rs.ge-ის ავტორიზებული გვერდიდან, ან მატერიალური ფორმით. რეკვიზიტებთან ერთად განცხადებაში უნდა იყოს ნებართვა, რომ შესაბამისი პირები სამსახურებრივი მოვალეობის შესასრულებლად საგადასახადო საიდუმლოების შემცველ დოკუმენტებს გაეცნონ. მიუთითეთ განცხადების თარიღამდე არსებული დავალიანება — ძირითადი გადასახადის, მიმდინარე გადასახდელის, ჯარიმისა და საურავის ოდენობით (მოსაკრებლის შემთხვევაში — მოსაკრებლის ძირითადი ნაწილის, ჯარიმისა და საურავის ოდენობით), ასევე შეთავაზებული თანხა და გადახდის ვადა. ქაღალდზე წარდგენისას დაურთეთ ხელმოწერის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
2. შემოსავლების სამსახური რეგისტრაციიდან 10 სამუშაო დღეში ამოწმებს, აკმაყოფილებს თუ არა განცხადება დადგენილ მოთხოვნებს, და შეიძლება დამატებითი დოკუმენტი მოგთხოვოთ. თუ მას განსაზღვრულ ვადაში არ წარადგენთ, განცხადება აღარ განიხილება.
3. შემოსავლების სამსახური ან უარს გეუბნებათ, ან განცხადებას ფინანსთა მინისტრს გადასცემს, რომელიც მას მთავრობას წარუდგენს.
4. მთავრობა წყვეტს, გაფორმდეს თუ არა შეთანხმება. დადებითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში განკარგულებით ადგენს, რა თანხა და რა ვადაში უნდა გადაიხადოთ.
5. ამის შემდეგ შემოსავლების სამსახური და თქვენ შეთანხმების აქტს ხელს აწერთ. პირობების შესრულების შემდეგ დავალიანება შემოსავლების სამსახურის უფროსის აქტით მცირდება.

თანხმობის ან უარის კრიტერიუმს მთავრობის დადგენილება არ ასახელებს.

რას იღებთ

• შეთანხმების გაფორმების შემდეგ შემოსავლების სამსახურის უფროსს შეუძლია გადაწყვიტოს, ნაწილობრივ ან სრულად გააუქმოს ან აღარ გამოიყენოს დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები, მაგალითად ქონებაზე ყადაღა ან საინკასო დავალება (293-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).
• თუ შეთანხმება შემოწმებით დამატებით დარიცხული თანხის შემცირებას ეხება, შემოწმებული პერიოდი ან საკითხი ხელახლა აღარ შემოწმდება და მასზე დამატებით აღარ დაგერიცხებათ (293-ე მუხლის მე-8 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი; გამონაკლისია პერიოდი ან საკითხი იმ პირისა, რომელიც შეთანხმების შემდეგ შეგერწყათ).
• შეთანხმებით გადასახადის ან სანქციის შემცირებით მიღებული სარგებელი ერთობლივ შემოსავალში არ აისახება (100-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტი).

რას თმობთ

• შეთანხმებით მოცული დავალიანება აღიარებულად ითვლება (მე-8 მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი).
• თუ იმავე დავალიანებას ასაჩივრებთ, საჩივარი აღარ განიხილება (301-ე მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი) — შესწავლილ საქმეებში საბჭომ ასეთი საჩივრები განუხილველად დატოვა.
• თუ შეთანხმება შემოწმებით დამატებით დარიცხული თანხის შემცირებას ეხება, ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოების ან მტკიცებულების საფუძველზე დავას ვეღარ დაიწყებთ და ვეღარ განაახლებთ (293-ე მუხლის მე-8 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი).
• შესაბამის საგადასახადო პერიოდზე დეკლარაციით დარიცხულ თანხას შესწორებული დეკლარაციით ვეღარ შეამცირებთ (293-ე მუხლის მე-7 ნაწილი).
• შეთანხმების გასაჩივრების ერთადერთ საფუძვლად კოდექსი იმას ასახელებს, რომ ის არაუფლებამოსილმა პირმა დადო (295-ე მუხლი).

თუ გადახდას დააგვიანებთ

• შეთანხმება გაუქმებულად ითვლება და გადაუხდელი თანხის 10%-ის ოდენობის ჯარიმა გეკისრებათ (293-ე მუხლის მე-6 ნაწილი). ამასთან, უქმდება შეთანხმებიდან წარმოშობილი უფლებები და ვალდებულებები (იმავე მუხლის მე-9 ნაწილი). ასეთ გაუქმებას დავების პრაქტიკაში არაერთხელ ვხვდებით.
• ვალდებულება შესრულებულად ითვლება, თუ ბანკში თანხის შეტანა და საგადახდო დავალების გამოწერა გადახდის ვადის ბოლო დღის 24 საათამდე მოხდა.

რას აჩვენებს პრაქტიკა

• შეთანხმებაზე უარს შემოსავლების სამსახური საკუთარი შეხედულებით (დისკრეციით) ამბობს, და შესწავლილ საქმეებში საბჭომ ასეთი უარი ძალაში დატოვა. ერთ საქმეში მომჩივანი მიუთითებდა, რომ უარი სათანადოდ არ იყო დასაბუთებული და სხვა გადამხდელებს შეთანხმება გაუფორმდათ; მეორეში მომჩივანი ძირითადი თანხის სამ დღეში გადახდას სთავაზობდა ჯარიმა-საურავის შემცირების სანაცვლოდ. ორივეგან უარი ძალაში დარჩა.
• როცა საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და დარიცხვის გადაანგარიშება დაიწყო, გაფორმებული შეთანხმების გამო დარიცხული თანხა აღარ შემცირდა. ერთ საქმეში ეს მაშინაც მოხდა, როცა შეთანხმება მოგვიანებით, გადაუხდელობის გამო, გაუქმდა: მომჩივანი 293-ე მუხლის მე-9 ნაწილზე მიუთითებდა, საბჭომ კი შეთანხმებით მოცული დავალიანება მაინც აღიარებულად მიიჩნია.
• სასამართლო პრაქტიკაში ერთ საქმეში შეთანხმება პანდემიის საგანგებო მდგომარეობის დროს გადაუხდელობის გამო გაუქმდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურს სრულყოფილად უნდა გამოეკვლია, რამდენად შეუშალა შეზღუდვებმა გადამხდელს ვალდებულების შესრულება. საქმე შემოსავლების სამსახურს დაუბრუნდა: მან გარემოებები უნდა გამოიკვლიოს და შეთანხმების ვადის გაგრძელებაზე ახალი აქტი გამოსცეს. ამავე საქმეში სასამართლომ განმარტა, რომ გარემოების ფორს-მაჟორად მიჩნევისთვის გადამხდელმა უნდა დაასაბუთოს კონკრეტული ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა და მტკიცებულებებით დაადასტუროს შეზღუდვებსა და შეუსრულებლობას შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი.

რა ვქნათ

1. ხელმოწერამდე შეაფასეთ, გაქვთ თუ არა დასაბუთებული დავა იმავე დარიცხვაზე — შეთანხმება მას დაასრულებს.
2. შესთავაზეთ ისეთი თანხა და გრაფიკი, რომლის დაცვასაც ნამდვილად შეძლებთ; გადახდას ვადის ბოლო დღეს ნუ გადადებთ და ქვითარი დროულად წარადგინეთ.
3. მიმდინარე გადასახდელები ცალკე გადაიხადეთ — შეთანხმება მათ არ მოიცავს.
4. სანამ შეთანხმება გაფორმდება, გასაჩივრების ვადა ცალკე დაიცავით.
5. თუ გადახდას ობიექტური მიზეზი გიშლით, ეს წერილობით და მტკიცებულებებით დააფიქსირეთ ვადის გასვლამდე.

დათქმა

ეს დავების პრაქტიკის შეჯამებაა და არა იურიდიული რჩევა კონკრეტულ საქმეზე.

წყაროები

• საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, რედაქცია 30.09.2026 (matsne.gov.ge): მე-8 მუხლი (მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი), 100-ე მუხლი (მე-4 ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტი), 238-ე მუხლი (პირველი ნაწილი), 292-ე, 293-ე, 294-ე და 295-ე მუხლები, 301-ე მუხლი („ო“ ქვეპუნქტი)
• საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 4 აპრილის №275 დადგენილება „საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესის დამტკიცების შესახებ“, რედაქცია 07.06.2021 (matsne.gov.ge)
• ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებები №22098/2/2024, №26477/2/2026, №21590/2/2023, №27242/2/2026, №25895/2/2025, №18944/2/2023, №18783/2/2023, №19993/2/2023, №19600/2/2023 (infohub.rs.ge)
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 6425 (25.03.2024) (infohub.rs.ge)
• საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება №ბს-339 (2კ-22), 03.04.2025 (infohub.rs.ge)

კონსულტაციისთვის: 598 21 27 01 (ტელ./WhatsApp/Viber) · info@eaudit.ge

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.