ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

საჩივარში მიუთითეთ სადავო გარემოებები, დაურთეთ დოკუმენტები, მაგრამ შემოსავლების სამსახურმა საქმე თქვენი მონაწილეობის გარეშე განიხილა. მიღებულ ბრძანებაში კი ვერ ხედავთ პასუხს, როგორ შეფასდა კონკრეტული მტკიცებულება ან რის საფუძველზე ჩაითვალა სადავო ფაქტი დადგენილად. ასეთ ვითარებაში გასაჩივრების არგუმენტი შეიძლება შეეხებოდეს როგორც ფაქტების შესწავლას, ისე განხილვაში მონაწილეობის შესაძლებლობას.

ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებებში №27508/2/2026 და №26095/2/2025 სწორედ ეს კავშირია მნიშვნელოვანი: მომჩივნის გარეშე განხილულ საქმეებში არსებითი ფაქტობრივი გარემოებები სრულად ვერ დგინდებოდა. საბჭომ საჩივრები მომჩივნის მონაწილეობით ხელახლა განსახილველად დააბრუნა.

თუმცა განსხვავებული მდგომარეობაა, როცა ზეპირი განხილვა დაინიშნა, მომჩივანი არ გამოცხადდა და დაუსწრებელ განხილვას დაეთანხმა. ამიტომ ბუღალტრისა და აუდიტორისთვის მნიშვნელოვანია გაირკვეს, რა მოხდა კონკრეტულ საქმეში: მონაწილეობა ვერ მიიღო, თუ შეთავაზებული შესაძლებლობით არ ისარგებლა.

რას ადგენს 302-ე მუხლი

საგადასახადო კოდექსის მოქმედი ტექსტი მონაწილეობის წესსა და დაუსწრებელი განხილვის შემთხვევებს ცალ-ცალკე განსაზღვრავს.

მე-5 ნაწილი:

„საჩივარი განიხილება მომჩივნის მონაწილეობით.“

მე-6 ნაწილი:

„დავის განმხილველ ორგანოებს უფლება აქვთ, საჩივარი განიხილონ დისტანციურად, ტექნიკურ საშუალებათა გამოყენებით. მათ ასევე უფლება აქვთ, საჩივარი განიხილონ მომჩივნის დაუსწრებლად, თუ საქმეში არსებული მასალებიდან სრულად დგინდება დავის საგანთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები.“

მე-7 ნაწილი:

„საჩივრის ზეპირი განხილვის დროისა და ადგილის შესახებ მომჩივანს ეცნობება დავის განმხილველი ორგანოს ხელთ არსებული საშუალებით, მათ შორის, ტელეფონით, დაზღვეული ან ელექტრონული ფოსტით, მოკლე ტექსტური შეტყობინებით და სხვა.“

მე-8 ნაწილი:

„მომჩივანთან დაკავშირების შეუძლებლობის, მისი მოუძიებლობის ან საჩივრის ზეპირ განხილვაზე მომჩივნის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში საჩივარი მის დაუსწრებლად განიხილება.“

მე-10 ნაწილი:

„სხდომის მიმდინარეობისას მომჩივანს ან/და მის წარმომადგენელს უფლება აქვს, სხდომას დაესწროს პირადად ან დისტანციურად, ტექნიკურ საშუალებათა გამოყენებით.“

წყაროა საგადასახადო კოდექსი, დოკუმენტი №1043717, 302-ე მუხლის რედაქცია 05.01.2021-დან, რომელიც მოქმედია 30.09.2026-ის პუბლიკაციაშიც.

ამ ნორმების წაკითხვისას ორი ვითარება უნდა გავმიჯნოთ. მე-6 ნაწილით დაუსწრებელი განხილვის შესაძლებლობა უკავშირდება მასალებიდან ფაქტების სრულად დადგენას. მე-8 ნაწილი კი უშუალოდ ასახელებს დაკავშირების შეუძლებლობას, მოუძიებლობასა და ზეპირ განხილვაზე გამოუცხადებლობას. ამიტომ მხოლოდ ფრაზა „ჩემ გარეშე განიხილეს“ საქმის პროცესუალურ სურათს სრულად ვერ აღწერს.

ასევე, დისტანციური განხილვა და მომჩივნის გარეშე განხილვა სხვადასხვა მდგომარეობაა: ტექნიკური საშუალებებით სხდომაზე ჩართვაც მონაწილეობაა. მე-10 ნაწილი ამ შესაძლებლობას უშუალოდ მომჩივანსა და მის წარმომადგენელს ანიჭებს.

პრაქტიკის ერთი მხარე: ფაქტები სრულად ვერ დადგინდა

გადაწყვეტილებებში №27508/2/2026 და №26095/2/2025 საბჭო განმარტავს, რომ მოწვევის გარეშე განხილვა დასაშვებია, როდესაც ფაქტები სრულად დგინდება. ამასთან, გარემოებები შეიძლება სადავოც იყოს, მაგრამ განხილვის ეტაპზე ორგანოს მიერ უკვე დადგენილი. შესაბამისად, ის, რომ გარემოება სადავოა, თავისთავად არ ნიშნავს, რომ საქმე დასაბრუნებელია.

პირველ საქმეში საბჭომ მიუთითა მომჩივნის არგუმენტებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების არასათანადო შესწავლაზე. ასევე აღნიშნა, რომ შემოსავლების სამსახურში საჩივრების განხილვის არცერთ ეტაპზე მომჩივანს დასწრებისა და პოზიციის დაცვის შესაძლებლობა არ მიეცა. მეორე საქმეშიც არსებითი ფაქტები სადავო დარჩა და მათი დამატებითი შესწავლა მომჩივნის მონაწილეობით გახდა საჭირო.

მსგავსი შედეგია გადაწყვეტილებებში №25848/2/2025 და №25151/2/2025. პირველ შემთხვევაში საბჭომ ფაქტობრივი გარემოებების არასრულად დადგენასა და სადავო საკითხის არასათანადო გამოკვლევაზე მიუთითა. მეორე შემთხვევაში წარმოდგენილი იყო დამატებითი დოკუმენტური მტკიცებულებები, რომლებიც, აუდიტის დეპარტამენტის წარმომადგენლის განმარტებით, არც შემოწმებისას და არც საჩივრის წარმოებისას შეფასებული არ ყოფილა.

ამ საქმეებიდან პრაქტიკული დასკვნა კონკრეტულია: მონაწილეობის საკითხს დაუკავშირეთ გამოუკვლეველი ფაქტი ან შეუფასებელი დოკუმენტი. განმარტეთ, რა დარჩა გასარკვევი და რატომ არის ეს გარემოება მნიშვნელოვანი დარიცხვისთვის. მხოლოდ სხდომაზე არყოფნის მითითება ვერ ჩაანაცვლებს ამ დასაბუთებას.

დაბრუნება დამატებით განხილვას ნიშნავს

ჩამოთვლილ გადაწყვეტილებებში გაუქმდა შემოსავლების სამსახურის შესაბამისი ბრძანებები, საჩივრები კი ხელახლა განსახილველად დაბრუნდა. №26095/2/2025 და №25151/2/2025 პირდაპირ ითვალისწინებს გადასახადის გადამხდელის მონაწილეობას. ეს პროცესუალური შედეგი დარიცხვის საბოლოო გაუქმებას არ ნიშნავს.

დამატებითი შესწავლის კონკრეტული მაგალითია შემოსავლების სამსახურის N 4914 ბრძანება. სამინისტროს საბჭოდან დაბრუნებული საკითხის განხილვის შემდეგ სამსახურმა გაითვალისწინა ზეპირ განხილვაზე დაფიქსირებული პოზიცია. გადამხდელს დოკუმენტურად დადასტურებული მტკიცებულებების წარსადგენად ბრძანების ჩაბარებიდან 15 კალენდარული დღე განესაზღვრა.

მათი დადგენილ ვადაში წარდგენის შემთხვევაში აუდიტის დეპარტამენტს გადასახადის გადამხდელის მონაწილეობით შესწავლა დაევალა. კორექტირება შესაბამისი საფუძვლების არსებობას დაუკავშირდა. ეს ვადა და დავალება კონკრეტული ბრძანების შინაარსია; სხვა დაბრუნებულ საქმეებზე ავტომატურად არ ვრცელდება. საბოლოო შედეგი ჯერ უცნობია და დამატებითი შესწავლის შედეგებზეა დამოკიდებული.

პრაქტიკის მეორე მხარე: მომჩივანი არ გამოცხადდა

შემოსავლების სამსახურის N 20658 და N 20914 ბრძანებებში ერთნაირი პროცესუალური გარემოებებია აღწერილი: განხილვა მომჩივნის მონაწილეობით იყო დანიშნული, თუმცა იგი არ გამოცხადდა, გადადების შესახებ განცხადება არ წარადგინა და სატელეფონო კომუნიკაციისას დაუსწრებელ განხილვას დაეთანხმა.

ორივე საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თუმცა ამ შედეგის მხოლოდ გამოუცხადებლობით ახსნა არასწორი იქნებოდა. N 20658-ში სამსახური მიუთითებს დადგენილი გარემოებების შემცვლელი მტკიცებულებების წარუდგენლობაზე; N 20914-ში კი დამატებითი შესწავლის შედეგად კორექტირების საფუძვლების გამოუვლენლობაზე მსჯელობს.

ამ ორ ბრძანებაში განხილვის ფორმის აღწერისას მითითებულია 302-ე მუხლის მე-6 ნაწილი. თავად კოდექსის მე-8 ნაწილი კი გამოუცხადებლობის შედეგს პირდაპირ განსაზღვრავს: საჩივარი დაუსწრებლად განიხილება. ამდენად, დასწრების გარეშე დავა შეიძლება გაგრძელდეს; ამ საქმეებში საჩივრებზე უარი არსებით მსჯელობასაც ეფუძნებოდა.

როგორ მოვემზადოთ განხილვისთვის

მონაწილეობა გამოიყენეთ კონკრეტული საკითხების გასარკვევად. სხდომას დაესწარით პირადად ან ჩაერთეთ დისტანციურად. №27508/2/2026 და №26095/2/2025 აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია სადავო გარემოებების შესწავლა მომჩივნის მონაწილეობით. განმარტებისთვის მოამზადეთ შემდეგი ინფორმაცია: რომელი ფაქტია სადავო, რომელი დოკუმენტი ადასტურებს თქვენს პოზიციას და რა პასუხი აკლია მიღებულ გადაწყვეტილებას.

თუ ვერ ესწრებით, გადადება მოითხოვეთ. როდესაც ფაქტები სადავოა და დამატებით ახსნას საჭიროებს, ნუ დათანხმდებით დაუსწრებელ განხილვას. N 20658 და N 20914 ორივე გარემოებას — გადადების მოთხოვნის არქონასა და სატელეფონო თანხმობას — პირდაპირ აფიქსირებს. ეს პრაქტიკული რჩევაა: ნორმა და ბრძანებები გადადების მოთხოვნის ავტომატურ დაკმაყოფილებას არ ადგენს.

გასაჩივრებისას აღწერეთ როგორც მონაწილეობის, ისე ფაქტების შესწავლის პრობლემა. თუ სამსახურმა თქვენი მოწვევის გარეშე განიხილა საქმე და მნიშვნელოვანი გარემოებები დაუდგენელი დარჩა, სამინისტროს საბჭოში მიუთითეთ კონკრეტული ხარვეზები. №25848/2/2025 და №25151/2/2025 ამგვარი დასაბუთების მნიშვნელობას აჩვენებს. მიუთითეთ, რომელი საკითხის შესწავლას ითხოვთ თქვენი მონაწილეობით.

აკონტროლეთ ჩაბარების თარიღი. N 20658 და N 20914 ბრძანებების სარეზოლუციო ნაწილებში სამინისტროს საბჭოში ან სასამართლოში გასაჩივრებისთვის მითითებულია ბრძანების ჩაბარებიდან 20 კალენდარული დღე. ეს ვადა ამ ბრძანებების ტექსტიდან გამომდინარეობს; იგი 302-ე მუხლის ზემოთ მოყვანილი ნაწილებით დადგენილ ვადად არ უნდა წარმოვადგინოთ.

დაბრუნების შემდეგაც ყურადღება მიაქციეთ შესასწავლ საკითხებსა და წარსადგენ მტკიცებულებებს. განხილვაში მონაწილეობა არგუმენტების ახსნის შესაძლებლობას გაძლევთ, ხოლო დარიცხვის საკითხის გადაწყვეტა ფაქტებისა და დოკუმენტების შეფასებას მოითხოვს. სწორედ დამატებითი განხილვაა საბჭოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებების უშუალო შედეგი.

ეს სტატია საჯარო პრაქტიკის შეჯამებაა; კონკრეტულ საქმეზე დასკვნა გადაწყვეტილების ტექსტით გადაამოწმეთ.

წყარო:

• საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, დოკუმენტი №1043717, მუხლი 302, ნაწილები 5–8 და 10 — Matsne. გამოყენებულია რედაქცია 05.01.2021-დან, მოქმედია 30.09.2026-ის პუბლიკაციაშიც; ცვლილების რეკვიზიტია საქართველოს 2021 წლის 5 იანვრის კანონი №83, გამოქვეყნება 06.01.2021.
• საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №27508/2/2026, 24.08.2026 — Infohub, uniqueKey 4b951857-1d20-4ef4-82b5-da323234187d.
• საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №26095/2/2025, 25.11.2025 — Infohub, uniqueKey c1cfe4f5-eff3-467e-9d78-bd2512917d0f.
• საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №25848/2/2025, 07.11.2025 — Infohub, uniqueKey a93ebb4b-9a61-4bed-843f-e71b6553cdb0.
• საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №25151/2/2025, 05.06.2025 — Infohub, uniqueKey cef9d2db-14fd-4d26-b508-4e539aa4b324.
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 4914, 05.03.2026 — Infohub, uniqueKey 93579acf-a0ff-4ecc-abd0-ba19e08f8e55.
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 20658, 18.09.2026 — Infohub, uniqueKey b570132c-4a99-4ad8-a59d-667a2cc393a4.
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 20914, 23.09.2026 — Infohub, uniqueKey fb2cec67-c76d-4ad7-bec5-8b665c733bde.

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.