ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

სექტემბრის ბოლოს შემოსავლების სამსახურმა ორი საბაჟო საჩივარი არ დააკმაყოფილა. პირველში იმპორტიორი ამტკიცებდა, რომ ლუქიანი ტვირთი მის საწყობში გადამზიდის შეცდომით აღმოჩნდა. მეორეში აეროპორტის მგზავრი ამბობდა, რომ „მწვანე დერეფანი“ არცოდნით აირჩია. ორივე შემთხვევაში ჯარიმა დარჩა. ოქტომბრის დასაწყისში იმავე ხაზით გადაწყდა მესამე საქმეც — „მწვანე დერეფნით“ შემოტანილ ოქროს მონეტებზე.

სამივე საქმეს საერთო ლოგიკა აქვს. საბაჟო სანქცია ფორმალური დარღვევისთვის ეკისრება, ხოლო შეცდომით ან არცოდნით ჩადენილ დარღვევაზე სანქციისგან გათავისუფლება ორგანოს უფლებაა და არა ვალდებულება. ქვემოთ ვნახავთ, რას ამბობს კანონი, რატომ არ გაჭრა არგუმენტებმა და რა შეგიძლიათ დროულად გააკეთოთ.

1. საბაჟო ლუქი საკუთარ საწყობში

რა მოხდა

იმპორტიორის კონტეინერი საბაჟო ლუქით და აღრიცხვის მოწმობით გაფორმების ეკონომიკური ზონისკენ გაიგზავნა. ზონის ნაცვლად სატრანსპორტო საშუალება კომპანიის საწყობში გამოცხადდა, სადაც ლუქი საბაჟოს თანხმობის გარეშე მოიხსნა და საქონელი გადმოიტვირთა. კომპანიამ ამის შესახებ საბაჟოს რამდენიმე დღეში თავად აცნობა, თუმცა დათვალიერებისას საქონლის იდენტიფიცირება ვეღარ მოხერხდა.

შედეგი: ჯარიმა იმპორტის გადასახდელის 100%-ის ოდენობით. მის გვერდით ცალკე საგადასახადო მოთხოვნით თავად იმპორტის გადასახდელიც (დღგ და იმპორტის გადასახადი) იმავე ოდენობით დაერიცხა, საურავთან ერთად. ერთმა შეცდომამ ტვირთის საბაჟო ხარჯი ფაქტობრივად გააორმაგა.

რას ამბობს კანონი

საბაჟო კოდექსის 70-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საქონელი საბაჟო სტატუსის განსაზღვრამდე საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ რჩება და საბაჟო ორგანოს თანხმობის გარეშე მისი გატანა ან განკარგვა არ შეიძლება. 172-ე მუხლით ქმედება, რამაც საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის უკანონო განკარგვა, დაკარგვა ან განადგურება გამოიწვია, ჯარიმდება იდენტურ/მსგავს საქონელზე გადასახდელი იმპორტის გადასახდელის 100 პროცენტით.

რატომ არ გაჭრა

კომპანია ორ არგუმენტს ეყრდნობოდა: ტრანსპორტირება და საბაჟო პროცედურები გადამზიდს ევალებოდა, თავად კი დარღვევის შეტყობისთანავე მიმართა საბაჟოს. 163-ე მუხლის მე-11 ნაწილი საბაჟო ორგანოს, დავის განმხილველ ორგანოს ან სასამართლოს უფლებას აძლევს, პირი სანქციისგან გაათავისუფლოს, თუ დარღვევა შეცდომით ან არცოდნით არის ჩადენილი. ორგანომ ეს ნორმა სამართლებრივ შეცდომას დაუკავშირა — როცა პირმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ აკრძალულ ქმედებას სჩადიოდა. კონტრაქტორის დაუდევრობა ასეთ შეცდომად არ ჩაითვალა. თვითშეტყობინებაზე ორგანოს ცალკე არ უმსჯელია — გადამწყვეტი ის იყო, რომ საქონლის იდენტიფიცირება ვეღარ მოხერხდა.

შედარებისთვის: ივნისის ერთ საქმეში შემოსავლების სამსახურმა იმავე 172-ე მუხლის ჯარიმა 163-ე მუხლის მე-11 ნაწილით პირობით მოხსნა — თუ პირი 10 დღეში იმპორტის გადასახდელს გადაიხდიდა. იქ მომჩივანი სწორედ ჯარიმის მოხსნას ითხოვდა და გადასახადს არ დაობდა. ნორმა დისკრეციულია და შედეგი კონკრეტული საქმის ფაქტებზეა დამოკიდებული.

რა შეამოწმოთ

• ლუქიანი ტვირთი გაფორმებამდე არ იხსნება. თუ ტვირთი საწყობში დალუქული მოვიდა, ჯერ საბაჟოს დაუკავშირდით.
• გადამზიდთან ან ექსპედიტორთან გამოცხადების ადგილი წერილობით შეათანხმეთ, საწყობის პერსონალს კი აუხსენით: ლუქი ნიშნავს, რომ საქონელი ჯერ საბაჟოს ზედამხედველობის ქვეშაა.
• თუ შეცდომა მაინც მოხდა, საჩივარში ზოგადი „შეცდომის“ ნაცვლად ფაქტებით აჩვენეთ, რატომ იყო ის საპატიებელი, და მკაფიოდ ჩამოაყალიბეთ, რას ითხოვთ: ჯარიმის მოხსნას თუ სრულ გაუქმებას.

2. „მწვანე დერეფანი“ ნაღდი ფულით

რა მოხდა

აეროპორტში ჩამოფრენილმა უცხო ქვეყნის მოქალაქემ საბაჟო კონტროლის ზონა „მწვანე დერეფნით“ დატოვა. გასასვლელისკენ მიმავალი შეაჩერეს და ხელჩანთაში უცხოური ვალუტა აღმოაჩნდა — ეროვნული ბანკის კურსით 50 000 ლარზე მეტი. მგზავრმა ჯარიმა იმავე დღეს გადაიხადა, მერე კი გაასაჩივრა: „ხალხის ნაკადს გავყევი, არ ვიცოდი“.

რას ამბობს კანონი

საბაჟო კოდექსის მე-6 მუხლის „ჟ“ ქვეპუნქტით საქონელი საბაჟო საზღვარზე გადაადგილებული ნებისმიერი მატერიალური ქონებაა, მათ შორის ფული. ფინანსთა მინისტრის 2019 წლის 29 აგვისტოს №257 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციით (დანართი №8, მუხ. 2, პ. 15 „დ“) დეკლარირებას ექვემდებარება საზღვარზე გადაადგილებული ნაღდი ფული, ჩეკები და სხვა ფასიანი ქაღალდები, რომელთა ჯამური ოდენობა 30 000 ლარს ან მის ეკვივალენტს აღემატება. იმავე ინსტრუქციით (მუხ. 6, პ. 2 „ს“) ასეთ თანხაზე წარსადგენია წარმომავლობისა და მიზნობრიობის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

საბაჟო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-2 ნაწილით 50 000 ლარზე მეტი, მაგრამ არაუმეტეს 100 000 ლარის ნაღდი ფულის გადატანა ან გადმოტანა საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით, მისგან მალულად ან არასწორი დეკლარირებით ჯარიმდება 5 000 ლარით ან ამ თანხის უსასყიდლოდ ჩამორთმევით.

რატომ არ გაჭრა

შემოსავლების სამსახურმა მიუთითა, რომ დერეფნებზე ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე წერია მგზავრის ვალდებულებები: წითელი დერეფანი დეკლარირებადი საქონლის მქონეს საბაჟოსთან მიმართვას სთხოვს, მწვანეზე კი წერია „არ ექვემდებარება დეკლარირებას“. მგზავრს დეკლარირებისთვის არ მიუმართავს. ორგანოსთვის მწვანე დერეფნის არჩევა თავისთავად იყო განცხადება, რომ დეკლარირებადი საქონელი არ გადაადგილდებოდა.

169-ე მუხლის ორი ალტერნატივიდან მგზავრს მსუბუქი სანქცია — 5 000 ლარის ჯარიმა — შეეფარდა და არა მთელი თანხის ჩამორთმევა. ჯარიმის იმავე დღეს გადახდამ კი საჩივრის არსებით განხილვას ხელი არ შეუშალა.

რა შეამოწმოთ

• თუ ნაღდი ფული, ჩეკები და ფასიანი ქაღალდები ჯამში 30 000 ლარს აღემატება (ნებისმიერ ვალუტაში), აირჩიეთ წითელი დერეფანი და თანხა განაცხადეთ.
• თან იქონიეთ თანხის წარმომავლობისა და მიზნობრიობის დამადასტურებელი დოკუმენტი.
• თუ თანხა 50 000 ლარს აღემატება (100 000 ლარამდე), შეცდომის ფასი 5 000 ლარის ჯარიმა ან მთელი თანხის ჩამორთმევაა.

3. „მწვანე დერეფანი“ და ოქროს მონეტები

რა მოხდა

საჰაერო რეისით ჩამოსული მოქალაქე საბაჟო კონტროლის ზონას „მწვანე დერეფნით“ ტოვებდა. მებაჟემ შეაჩერა და ჰკითხა, ხომ არ გადააქვს დეკლარირებას დაქვემდებარებული საქონელი, მათ შორის ძვირფასეულობა, ოქრო ან ვერცხლი. მგზავრმა უარყოფითად უპასუხა — ეს სამხრე ვიდეოკამერით ჩაიწერა. ხელბარგის დათვალიერებისას საფულეში ოქროს ორი მონეტა აღმოჩნდა. მისი თქმით, მონეტები ოჯახური სამახსოვრო იყო, წლებია თან დაჰქონდა და დეკლარირების ვალდებულების შესახებ არ იცოდა.

რას ამბობს კანონი

№257 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციით (დანართი №8, მუხ. 2, პ. 15 „ბ“) ფიზიკურ პირს დეკლარირების ვალდებულება წარმოეშობა, თუ შემოტანილი საქონლის რაოდენობა ან ღირებულება საგადასახადო კოდექსის 199-ე მუხლით დადგენილ დაუბეგრავ ოდენობას აღემატება. საბაჟო კოდექსის 168-ე მუხლის პირველი ნაწილით საქონლის (გარდა ნაღდი ფულისა და ფასიანი ქაღალდისა) შემოტანა საბაჟო კონტროლის გვერდის ავლით ან მისგან მალულად ჯარიმდება საქონლის საბაჟო ღირებულების 100 პროცენტით ან საქონლის უსასყიდლოდ ჩამორთმევით.

რატომ არ გაჭრა

ორგანომ ჯარიმა საქონლის საბაჟო ღირებულების ოდენობით ძალაში დატოვა. გადამწყვეტი იყო მწვანე დერეფნის არჩევა და ზეპირ კითხვაზე უარყოფითი პასუხი. არცოდნის არგუმენტი ორგანომ ისევ 163-ე მუხლის მე-11 ნაწილით შეაფასა და ის მხოლოდ საპატიებელ სამართლებრივ შეცდომაზე გაავრცელა — როცა პირმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა. პირველ შემთხვევაზე და ნივთის პირად დანიშნულებაზე მითითებამ შედეგი არ შეცვალა.

რა შეამოწმოთ

• ოქრო და ძვირფასეულობა, თუნდაც პირადი, თუ დაუბეგრავ ზღვარს აჭარბებს, წითელ დერეფანში განაცხადეთ.
• მებაჟის ზეპირ კითხვაზე პასუხი შეიძლება ვიდეოკამერით ჩაიწეროს და მტკიცებულება გახდეს — ამ საქმეში ასე მოხდა.

პრაქტიკული დასკვნა

სამივე საქმეში ორგანომ ფორმალური ფაქტი შეაფასა: ლუქი თანხმობის გარეშე მოიხსნა, ნაღდი ფული და ოქრო დეკლარირების გარეშე შემოიტანეს. შეცდომით ან არცოდნით გათავისუფლება კანონში არსებობს, მაგრამ ორგანოს უფლებაა და კონკრეტულად უნდა დასაბუთდეს — ზოგადი „გადამზიდმა შეცდა“ ან „არ ვიცოდი“ ამისთვის არ კმარა. ყველაზე იაფი გზა პრევენციაა: ლუქიანი ტვირთი გაფორმებამდე ხელუხლებელია, დიდი თანხით ან ძვირფასეულობით მოგზაური კი წითელ დერეფანს ირჩევს.

ეს დავების პრაქტიკის შეჯამებაა და არა იურიდიული რჩევა კონკრეტულ საქმეზე. სამივე გადაწყვეტილების დეტალური ანალიზი ხელმისაწვდომია ჩვენს დავების ბაზაში: https://ai.eaudit.ge/davebi/

საფუძველი: საქართველოს საბაჟო კოდექსი — მუხ. 6 („ჟ“), 70 (ნაწ. 2), 163 (ნაწ. 11), 168 (ნაწ. 1), 169 (ნაწ. 2), 172, მოქმედი რედაქცია, გადამოწმებულია 12.10.2026 (matsne.gov.ge); ფინანსთა მინისტრის 29.08.2019 №257 ბრძანება, დანართი №8 — მუხ. 2 (პ. 15 „ბ“, „დ“), მუხ. 6 (პ. 2 „ს“), მოქმედი რედაქცია, გადამოწმებულია 12.10.2026 (matsne.gov.ge); შემოსავლების სამსახურის ბრძანებები: N 21451, 30.09.2026 (infohub.rs.ge); N 21197, 29.09.2026 (infohub.rs.ge); N 22044, 06.10.2026 (infohub.rs.ge); N 14635, 30.06.2026 (infohub.rs.ge).

საგადასახადო და საბაჟო დავის წარმოებას სიღრმისეულად ვარჩევთ კურსზე „კომპანიის საგადასახადო და ფინანსური ანალიზი ექსელში“: https://eaudit.ge/index.php?newsid=347

📞 საბაჟო ჯარიმის დავის შეფასება: 598 21 27 01

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.