ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

საგადასახადო დავაში ყველაზე ხშირი „ნაწილობრივი მოგება“ ასე გამოიყურება: დავების განხილვის საბჭო ბრძანებაში წერს, რომ გადამხდელს ეძლევა ვადა მტკიცებულებების წარსადგენად, ხოლო აუდიტის დეპარტამენტს ევალება მათი შესწავლა და, საფუძვლის არსებობისას, ვალდებულების კორექტირება. აუდიტი გადაანგარიშების დასკვნას წერს, გადამხდელი კორექტირებულ საგადასახადო მოთხოვნას იღებს — და თუ შედეგი არ მოსწონს, ისევ საბჭოს მიმართავს.

სწორედ ამ „მეორე წრის“ საჩივარზე ბოლო ერთი წლის პრაქტიკა ძალიან ერთგვაროვანია. ოთხი გადაწყვეტილება, რომელსაც ქვემოთ განვიხილავთ, ერთსა და იმავე კითხვას პასუხობს: რას ამოწმებს ორგანო, როცა გასაჩივრებულია არა თავდაპირველი დარიცხვა, არამედ წინა გადაწყვეტილების აღსრულება.

ნორმა, რომელიც ყველაფერს წყვეტს

საგადასახადო კოდექსის 304-ე მუხლის 2¹ ნაწილის თანახმად, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან საგადასახადო მოთხოვნა გამოცემულია დავის განმხილველი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, დავის განმხილველი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ. ამ საკითხს განიხილავს ის ორგანო, რომლის გადაწყვეტილების მიხედვითაც გამოიცა გასაჩივრებული აქტი.

ეს ნორმა შემოსავლების სამსახურის საბჭოს ეხება; ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული საბჭო, რომელიც შემოსავლების სამსახურის ასეთ უარს განიხილავს, საკუთარ უარს 304-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით აფორმებს, მაგრამ იმავეს ამოწმებს. პრაქტიკაში ეს ასე გამოიყურება: აღსრულების საჩივარში ორგანო ადარებს წინა ბრძანების სარეზოლუციო ნაწილს და აუდიტის გადაანგარიშების დასკვნას და ამოწმებს, შეესაბამება თუ არა მეორე პირველს და წარადგინა თუ არა მომჩივანმა ფაქტების შემცვლელი ახალი მტკიცებულება. ქვემოთ განხილულ საქმეებში არსებითი საკითხის ხელახალ დაყენებას შედეგი არ მოჰყოლია.

საქმე პირველი: რაც გაჭრა, აღსრულებაზე გაჭრა

ვაჭრობის სფეროს კომპანიას შემოწმებამ ვალდებულებები არაპირდაპირი მეთოდით განუსაზღვრა, ხოლო ფულადი ნაკადების ანალიზით გამოყვანილი „ფიქტიური“ ნაშთი დირექტორის ხელფასად დააკვალიფიცირა. საქმემ ორი ინსტანცია და სამი ბრძანება გაიარა; ბოლო ბრძანებით გადამხდელს 15 დღე მიეცა დოკუმენტური მტკიცებულებების წარსადგენად, აუდიტს კი მათი შესწავლა დაევალა.

აღსრულების ეტაპზე გადამხდელმა ის წარადგინა, რაც შემოწმებისას არ ჰქონდა: სრული პერიოდის საბანკო ამონაწერი და ადგილობრივ მომწოდებელთან გაფორმებული შედარების აქტი ახსნა-განმარტებით. აუდიტის დასკვნა პირდაპირ წერს, რომ ეს ინფორმაცია „გავლენას ახდენს შემოწმებით გაანგარიშებულ ფულის ნაშთზე, რომელიც მცირდება სესხზე გადახდილი ძირითადი/პროცენტის თანხებით“, ხოლო მომწოდებლისთვის გადახდილი კრედიტორული დავალიანება გამოსაქვითია. ხელფასად მიჩნეული ნაშთი დაკორექტირდა და დარიცხვა შემცირდა.

შემდეგ გადამხდელმა კორექტირებული მოთხოვნაც გაასაჩივრა — ორი არგუმენტით: ინფორმაცია სათანადოდ არ შეისწავლესო და არაპირდაპირი მეთოდი თავიდანვე უსაფუძვლო იყოო. საბჭომ ორივე უარყო. ბრძანებაში ჩაწერილია, რომ გადამხდელი „საჩივარში ვერ უთითებს იმ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებს, თუ რა ნაწილში არ მოხდა შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილების აღსრულება“, ხოლო გასაჩივრებული აქტი წინა გადაწყვეტილებას შეესაბამება.

გაკვეთილი ცხადია: შემცირება მოიტანა არა საჩივარმა, არამედ აღსრულების ეტაპზე წარდგენილმა კონკრეტულმა დოკუმენტმა. მეორე საჩივარმა, რომელიც მეთოდის კრიტიკას იმეორებდა, არაფერი დაამატა.

საქმე მეორე: „არც ერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია“

ნავთობპროდუქტების მოვაჭრე კომპანიის საქმე ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ საბჭომდე მივიდა. გადამხდელი ამტკიცებდა, რომ გადაანგარიშებისას გამოძიების ინფორმაცია სათანადოდ არ გაითვალისწინეს და ავტომობილების ფასიც არასწორად დადგინდა. საბჭომ გადაანგარიშება წინა ბრძანების შესაბამისად მიიჩნია და აღნიშნა, რომ გადამხდელს „საგადასახადო დავის არც ერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია ისეთი დოკუმენტაცია/მტკიცებულება, რომელიც შეცვლიდა საგადასახადო შემოწმების შედეგების გადაანგარიშებაზე გამოცემულ დასკვნაში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებს“.

აქ მეორე ხაზიც ჩანს: საბჭომ ცალკე აღნიშნა, რომ მომჩივანი ისეთ გარემოებებზე მიუთითებდა, რომლებზეც პირველი ბრძანებით უკვე უარი ეთქვა და რომელთა შესწავლაც აუდიტისთვის დავალებული არ ყოფილა. ამ საქმეში აღსრულებისას შემცირება საერთოდ არ განხორციელებულა და საბჭომ ესეც წინა ბრძანების შესაბამისად ჩათვალა — ის საკითხები, რომლებიც წინა ეტაპზე წააგეთ, აქ თავიდან არ გაიხსნა.

საქმე მესამე: ნაწილობრივი შემცირების შემდეგ „კიდევ“

სამშენებლო საქმიანობის კომპანიას წინა ბრძანების აღსრულებით დარიცხვა უკვე არსებითად შეუმცირდა — მათ შორის იმიტომ, რომ წინა ბრძანება მძიმე ტექნიკის რეალიზაციის ნაწილში ვალდებულებების შემცირებას პირდაპირ ავალებდა. ახალი საჩივრით ის დამატებით კორექტირებას ითხოვდა — პროექტებზე გახარჯული მასალების დეტალური მონაცემების საფუძველზე. შემოსავლების სამსახურმა დაადგინა, რომ აღსრულება „განხორციელებულია საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებების გამოკვლევის/შესწავლის საფუძველზე“, გასაჩივრებული აქტი წინა გადაწყვეტილებას შეესაბამება და საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ზოგადი პროექტული ცხრილები კონკრეტულ მასალაზე მიკვლევად მტკიცებულებას ვერ ანაცვლებდა. ეს ბრძანება ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ საბჭოში გასაჩივრდა; იმ ეტაპის შედეგი ამ სტატიაში არ არის განხილული.

გამონაკლისი, რომელიც წესს ადასტურებს

ერთ საქმეში ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა საბჭომ შემოსავლების სამსახურის ბრძანება გააუქმა და საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა. მიზეზი არსებითი არ ყოფილა: საბჭომ დაადგინა, რომ „შემოსავლების სამსახურის მიერ მომჩივნის დასახელებული არგუმენტების სათანადო შესწავლა/გამოკვლევა არ მომხდარა“ — გადამხდელი კონკრეტულ გაანგარიშების შეცდომებზე მიუთითებდა, შემოსავლების სამსახურმა კი უარი ერთი ფრაზით დაასაბუთა. ესეც აღსრულების საჩივარია, მაგრამ განსხვავება მკვეთრია: არგუმენტი კონკრეტული იყო და ორგანომ ის არ გამოიკვლია.

ორი დათქმა აქაც აუცილებელია. პირველი — ეს დაბრუნებაა და არა მოგება: თანხა არ ჩამოწერილა, საქმე ხელახლა განიხილება. მეორე — საბჭომ არ უთქვამს, რომ არგუმენტი სწორი იყო; მან მხოლოდ ის თქვა, რომ არგუმენტი შესწავლილი არ იყო.

რა გამოდის პრაქტიკისთვის

1. დოკუმენტი — აღსრულების ეტაპზე. ბანკის სრული ამონაწერი, შედარების აქტი, რეალურად შესრულებული სესხის ხელშეკრულება სწორედ იმ ფანჯარაში მუშაობს, რომელსაც წინა ბრძანება ხსნის. ამ ფანჯრის შემდეგ ახალი დოკუმენტი ახალ საჩივარში ვერ „ჩაჯდება“.
2. აღსრულების საჩივარი — კონკრეტული. წერეთ, რომელი დავალება, რა ნაწილში და რა ციფრით არ შესრულდა. „ინფორმაცია არ შეისწავლეს“ კონკრეტიკის გარეშე არ მუშაობს; კონკრეტული, გამოუკვლეველი არგუმენტი კი ბრძანების გაუქმების საფუძველი შეიძლება გახდეს.
3. მეთოდის დავა — პირველ წრეში. არაპირდაპირი მეთოდის კანონიერება, ნაშთის ხელფასად კვალიფიკაცია, 73-ე მუხლის გამოყენების საფუძველი — ეს ყველაფერი პირველ საჩივარშივე უნდა დასრულდეს. განხილულ საქმეებში 304-ე მუხლის 2¹ ნაწილით ორგანომ ამ არგუმენტებს ხელახლა არ უმსჯელა.
4. ვადა იგივეა. შემოსავლების სამსახურის არასასურველი გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ საბჭოში ჩაბარებიდან 20 დღეში საჩივრდება (305-ე მუხლის პირველი ნაწილი) — აღსრულების ბრძანებაზეც.

დასკვნა

„ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა“ ხშირად მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ მტკიცებულების ფანჯარა გაიხსნა. რეალური შემცირება ამ ფანჯარაში ხდება — კონკრეტული დოკუმენტით, აუდიტთან ერთად. როცა ფანჯარა დაიხურა, ახალი საჩივარი ძველი არგუმენტებით განხილულ საქმეებში უარით დამთავრდა; გამონაკლისი იქ გაჩნდა, სადაც ორგანომ კონკრეტული არგუმენტი საერთოდ არ გამოიკვლია.

ეს სტატია ანონიმიზებული საჯარო პრაქტიკის შეჯამებაა და კონკრეტულ საქმეზე რჩევა არ არის. დასკვნა თავად გადაწყვეტილებების ტექსტითა და მოქმედი რედაქციით გადაამოწმეთ.

წყარო: საქართველოს საგადასახადო კოდექსი — 302-ე მუხლის მე-6 ნაწილი, 304-ე მუხლის 2¹ ნაწილი, 305-ე მუხლის პირველი ნაწილი (matsne.gov.ge, მოქმედი რედაქცია); შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს ბრძანებები N 20626 (18.09.2026) და N 27419 (12.12.2025); ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილებები №27830/2/2026 (24.08.2026) და №27404/2/2026 (30.06.2026) — infohub.rs.ge. ოთხივე საქმის ბარათი: ai.eaudit.ge/davebi (DS-IND-13013, DS-IND-14007, DS-IND-14020, DS-SXV-0520).

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.