ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

ოქტომბერში ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა დავების განხილვის საბჭომ ორი საჩივარი არ დააკმაყოფილა. ორივე საგადასახადო კოდექსის 286-ე მუხლს ეხება: „საქონლის დოკუმენტების გარეშე ტრანსპორტირება, რეალიზაცია და აღურიცხველობა“. პირველ საქმეში კომპანია ამტკიცებდა, რომ საკუთარი ნედლეულის შიდა გადაადგილებას ზედნადები არ სჭირდება. მეორეში — რომ ინვენტარიზაციის ჯარიმა გაბერილი ფასნამატით დაითვალეს.

ორივე არგუმენტი პრაქტიკაში ხშირად ისმის. ქვემოთ ვნახავთ, რას ამბობს კოდექსი, რატომ არ გაჭრა ეს არგუმენტები და რა შეგიძლიათ შეამოწმოთ საკუთარ კომპანიაში დღესვე.

1. ზედნადები საკუთარ საქონელზე

რა მოხდა

საწარმო საკუთარ ნედლეულს მოპოვების ადგილიდან საკუთარ გადამამუშავებელ საამქრომდე შიდა გზით ზიდავდა. საქონელი არავისთვის მიუწოდებია და მესაკუთრე არ შეცვლილა. ავტომობილი გააჩერეს, საგადასახადო ორგანოს სისტემაში ზედნადები არ აღმოჩნდა და კომპანიას 286-ე მუხლის პირველი ნაწილით 500 ლარის ჯარიმა დაეკისრა.

კომპანიის პოზიცია იყო: ეს ერთიანი საწარმოო პროცესის შიდა ეტაპია, მიწოდება არ ყოფილა, ხოლო მომიჯნავე ნაკვეთები საწარმოს „ტერიტორიულად განცალკევებულ ქვედანაყოფებს“ არ წარმოადგენს.

რატომ არ გაჭრა

საგადასახადო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-4 ნაწილი ზედნადებს მოითხოვს „სამეწარმეო საქმიანობისათვის ქვეყნის შიგნით საქონლის ტრანსპორტირებისას“. ნორმა მიწოდებას პირობად არ აყენებს; მიწოდებისას ზედნადები დამატებით მყიდველის მოთხოვნითაც გამოიწერება. 286-ე მუხლის პირველი ნაწილი ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირებას 500 ლარით აჯარიმებს. თუ იგივე დარღვევა წინა დარღვევის გამოვლენიდან 12 თვეში განმეორდება (269-ე მუხლის მე-8 ნაწილი), ჯარიმა 5 000 ლარია (286-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

გადამწყვეტი მარშრუტი აღმოჩნდა. საბჭომ გაიზიარა სხვა უწყების GPS-მონაცემი, რომლის მიხედვითაც ავტომობილი გაჩერებამდე სახელმწიფო საკუთრების ტერიტორიაზე მოძრაობდა. საბჭოსთვის ეს საკმარისი იყო. „ერთიანი საწარმოო სივრცის“ არგუმენტზე ცალკე არ უმსჯელია. ფინანსთა მინისტრის №996 ინსტრუქციის 24-ე მუხლის მე-3 პუნქტი კი ზედნადების გარეშე პირდაპირ კრძალავს საქონლის გადაადგილებას საწარმოს ტერიტორიულად განცალკევებულ ქვედანაყოფებს შორის.

სანქციისგან გათავისუფლებაზეც უარი ითქვა. 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილით ორგანოს შეუძლია გაათავისუფლოს კეთილსინდისიერი გადამხდელი, თუ დარღვევა მისი შეცდომით ან არცოდნით არის გამოწვეული. ეს კი გადამხდელმა ვერ დაამტკიცა. მასალებში ისიც აღინიშნა, რომ მონიტორინგის ეტაპზე კომპანიამ ახსნა-განმარტების მიცემაზე უარი თქვა.

ერთი არგუმენტი, რომელიც ღია დარჩა

კომპანია ითხოვდა GPS-მონაცემისა და მისი პირველადი მასალის გაცნობას. გადაწყვეტილებაში ამ მოთხოვნაზე პასუხი არ ჩანს. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კრძალავს გადაწყვეტილების დაფუძნებას გარემოებაზე, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული. თუ ორგანო სხვა უწყების მონაცემს ეყრდნობა, მისი გაცნობა წერილობით მოითხოვეთ — ეს სასამართლოში შესამოწმებელი საკითხია.

რა შეამოწმოთ

• გადადის თუ არა საქონელი საკუთარ ობიექტებს შორის ისეთი გზით, რომელიც თქვენს საკუთრებას ან სალიცენზიო ფართობს სცდება (საჯარო გზა, სახელმწიფო ან სხვისი ნაკვეთი). თუ კი, თითოეულ რეისზე გამოწერეთ ტრანსპორტირების ზედნადები — მიწოდების გარეშეც.
• გაქვთ თუ არა მარშრუტის საკადასტრო რუკა: რომელ ნაკვეთზე გადის გზა და ვის საკუთრებაშია.
• მონიტორინგის ეტაპზე ახსნა-განმარტება წერილობით მიეცით. ეს არის პირველი და ყველაზე იაფი შესაძლებლობა, მტკიცებულება დროულად წარადგინოთ.

2. ინვენტარიზაციის ჯარიმა: როგორ ითვლება და რატომ არ არის „209%“

რა მოხდა

საგადასახადო ორგანოს ინვენტარიზაციამ ორი რამ გამოავლინა: საქონელი, რომელიც აღრიცხვაში არ იყო და პირველადი დოკუმენტი არ ჰქონდა, და დანაკლისი — ბუღალტრულ ნაშთზე ნაკლები საქონელი. გადამხდელი ორ რამეს ედავებოდა. პირველი: აქტის პროექტში აღურიცხველი საქონლის თანხა საბოლოო აქტში რამდენჯერმე გაიზარდა. მეორე: დანაკლისზე, მისი აზრით, შემოწმების მიერ დადგენილი დაახლოებით 108%-ის ნაცვლად 209%-იანი ფასნამატი გავრცელდა. ის „გონივრულ“, 65–70%-იან ფასნამატს ითხოვდა.

რას ამბობს კოდექსი

• 286-ე მუხლის მე-4 ნაწილი: აღურიცხველი და პირველადი საგადასახადო დოკუმენტის გარეშე სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის გამოვლენისას ჯარიმა მათი საბაზრო ღირებულების 50%-ია, გამოვლენის მომენტისთვის.
• 286-ე მუხლის მე-9 ნაწილი: დანაკლისი აღმოჩენის მომენტში საბაზრო ფასით განხორციელებულ მიწოდებად ითვლება. თუ ის საგადასახადო ორგანოს ინვენტარიზაციით გამოვლინდა, დამატებით ჯარიმა საბაზრო ღირებულების 10%-ია.
• მე-8 მუხლის მე-11 ნაწილი: დანაკლისი არის ბუღალტრულ ჩანაწერებთან შედარებით გამოვლენილი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ან ძირითადი საშუალებების ნაკლებობა, მათ შორის ინვენტარიზაციით გამოვლენილი.

მაგალითი (პირობითი კომპანია)

ამ საქმეში დანაკლისის საბაზრო ღირებულება ასე დაითვალეს: თვითღირებულება × (1 + ფასნამატი) × 1,18 (დღგ). იგივე მეთოდი პირობით შპს „მაგალითზე“:

• ინვენტარიზაციამ გამოავლინა აღურიცხველი საქონელი 20 000 ლარის საბაზრო ღირებულებით. ჯარიმა: 20 000 × 50% = 10 000 ლარი.
• დანაკლისის თვითღირებულებაა 10 000 ლარი, შემოწმებით დადგენილი საშუალო შეწონილი ფასნამატი — 100%. დანაკლისის საბაზრო ღირებულება: 10 000 × 2 × 1,18 = 23 600 ლარი. ჯარიმა: 23 600 × 10% = 2 360 ლარი. ამასთან, ეს 23 600 ლარი მიწოდებად ითვლება და დაბეგვრას ექვემდებარება.

აქედან ჩანს, საიდან გაჩნდა „209%“. საქმეში კოეფიციენტი იყო 2,0886 × 1,18, ანუ 108,86%-იანი ფასნამატი და დღგ ერთად. ფასნამატი არ გაორმაგებულა; ნამრავლში დღგ-იცაა. ჩვენს მაგალითში იგივე ნამრავლი 2,36-ია, და ეს არ ნიშნავს 136%-იან ფასნამატს.

რატომ არ გაჭრა

• პროექტისა და საბოლოო აქტის შედარება. პროექტში თვითღირებულება ეწერა, ჯარიმა კი საბაზრო ღირებულებიდან ითვლება — ეს სხვადასხვა ბაზაა. ამას გარდა, საბოლოო აქტამდე საქონლის ნაწილი აღურიცხველიდან აღრიცხულში გადავიდა, ნაწილი კი პირიქით. ცხრილები გადამხდელს აქტამდე გაეგზავნა წერილობითი პოზიციის თხოვნით, მაგრამ შენიშვნა არ წარუდგენია.
• „გონივრული“ ფასნამატი. ფასნამატი საქონლის ჯგუფების მიხედვით, რეალიზაციის მონაცემებით დადგინდა. ზოგად 65–70%-ს მტკიცებულება არ ახლდა, თანაც გადამხდელის საკუთარ ბუღალტრულ აღრიცხვაში საშუალო ფასნამატი შემოწმების მიერ დადგენილზე მაღალი იყო.

რა შეამოწმოთ

• 2%-ის ზღვარი. 286-ე მუხლის მე-10 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, მე-4 და მე-9 ნაწილების სანქციები არ გამოიყენება, თუ აღურიცხველი ზედმეტობა ან დანაკლისი ამავე სახის აღრიცხული ფასეულობების 2%-ს არ აღემატება. ამიტომ შედეგი საქონლის სახეების მიხედვით გადაამოწმეთ და არა მხოლოდ ჯამურად.
• ნებაყოფლობითი ასახვა. იმავე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, სანქცია არ გამოიყენება, თუ ზედმეტობა ან დანაკლისი ინვენტარიზაციის ან შემოწმების დაწყებამდე ასახეთ ანგარიშგებაში ან აცნობეთ საგადასახადო ორგანოს: ზედმეტობა — როგორც სარგებელი, დანაკლისი — როგორც მიწოდება. ამისთვის საუკეთესო მომენტი თქვენივე წლიური ინვენტარიზაციაა.
• აქტის პროექტის ცხრილები. როცა შემოწმება აქტამდე ცხრილებს გიგზავნით, თითოეულ პოზიციაზე წერილობით უპასუხეთ: რომელი საქონელი რატომ არის აღრიცხული და რა დოკუმენტით. დავის ეტაპზე ზოგადი უთანხმოება ციფრს ვეღარ შეცვლის.
• ფასნამატზე დავა. თუ შემოწმების ფასნამატს არ ეთანხმებით, წარადგინეთ საკუთარი გაანგარიშება საქონლის ჯგუფებით, რეალიზაციის დოკუმენტებზე დაყრდნობით.

პრაქტიკული დასკვნა

286-ე მუხლის ორივე სანქცია ფორმალურია. ზედნადების ჯარიმას მიწოდება არ სჭირდება, ინვენტარიზაციის ჯარიმა კი საბაზრო ღირებულებიდან ითვლება და თვითღირებულებაზე გაცილებით დიდი გამოდის. ორივე საქმეში გადამხდელმა ერთი მიზეზით წააგო: ზოგადი არგუმენტი კონკრეტული მტკიცებულების გარეშე. მარშრუტის რუკა, ზედნადები ყოველ რეისზე, საქონლის სახეების მიხედვით შეჯერებული ინვენტარიზაცია და აქტის პროექტზე დროული პასუხი — ეს ის მინიმუმია, რომელიც ასეთ დავას თავიდან აგარიდებთ.

ეს დავების პრაქტიკის შეჯამებაა და კონკრეტულ საქმეზე კონსულტაციას არ ცვლის. ორივე გადაწყვეტილების დეტალური ანალიზი ხელმისაწვდომია ჩვენს დავების ბაზაში: https://ai.eaudit.ge/davebi/

საფუძველი: საქართველოს საგადასახადო კოდექსი — მუხ. 8 (ნაწ. 11), 136 (ნაწ. 4), 269 (ნაწ. 7, 8), 286 (ნაწ. 1, 2, 4, 9, 10), მოქმედი რედაქცია (matsne.gov.ge); ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010 №996 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქცია — მუხ. 24 (matsne.gov.ge); ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი — მუხ. 96 (matsne.gov.ge); ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გამოქვეყნებული გადაწყვეტილებები, ოქტომბერი 2026 (infohub.rs.ge).

საგადასახადო შემოწმებისა და დავის წარმოებას სიღრმისეულად ვარჩევთ კურსზე „კომპანიის საგადასახადო და ფინანსური ანალიზი ექსელში“: https://eaudit.ge/index.php?newsid=347

📞 ზედნადების ან ინვენტარიზაციის ჯარიმის დავის შეფასება: 598 21 27 01

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.