ავტორი: ირაკლი მანაგაძე

როცა კომპანიას საქონლის სახეობრივი აღრიცხვა არ აქვს ან აღრიცხვას შემოწმებას საერთოდ არ წარუდგენს, შემოსავალს მის მაგივრად შემოსავლების სამსახური ითვლის. ამას ხშირად მეორე ნაბიჯი მოსდევს: ფულადი ნაკადის ანალიზით გამოთვლილი ნაშთი, რომლის გამოყენებასაც კომპანია ვერ ხსნის, დირექტორის ხელფასად ითვლება — საშემოსავლო გადასახადით, ჯარიმითა და საურავით.

2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისში შემოსავლების სამსახურმა სამი ასეთი საქმე განიხილა: ორი რესტორანი და ჯართის მოვაჭრე. ორ საქმეში საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მესამეში ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა — მაგრამ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულმა დავების საბჭომ საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა. სამივე ერთად კარგად აჩვენებს, რა არგუმენტი მუშაობს ამ ტიპის დავაში და რა — არა.

სამივე გადაწყვეტილების დეტალური ანალიზი ხელმისაწვდომია ჩვენს დავების ბაზაში — ai.eaudit.ge/davebi.

რაშია საკითხი

შემოწმება ორ კითხვას სვამს. პირველი — რამდენი იყო შემოსავალი, თუ აღრიცხვა ამას ვერ აჩვენებს. მეორე — სად წავიდა ფული, რომელიც შემოსავლისა და დოკუმენტით დადასტურებული ხარჯის სხვაობით კომპანიაში უნდა დარჩენილიყო. პირველ კითხვას არაპირდაპირი მეთოდი პასუხობს, მეორეს — ოპერაციის კვალიფიკაციის შეცვლა: ნაშთი ითვლება დირექტორის მიერ მიღებულად და იბეგრება როგორც ხელფასი.

რას ამბობს კანონი

საგადასახადო კოდექსის 73-ე მუხლის მე-5 ნაწილი: „საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, პირის საგადასახადო ვალდებულებები განსაზღვროს არაპირდაპირი მეთოდების გამოყენებით (აქტივების სიდიდის, საოპერაციო შემოსავლებისა და ხარჯების, პირის შესახებ ინფორმაციის მისი საქმიანობის სხვა საგადასახადო პერიოდთან ან სხვა ამგვარი გადასახადის გადამხდელის შესახებ მონაცემების შედარების, აგრეთვე სხვა მსგავსი ინფორმაციის ანალიზის საფუძველზე): ა) თუ პირს არ აქვს სააღრიცხვო დოკუმენტაცია ან სააღრიცხვო დოკუმენტაციით შეუძლებელია დაბეგვრის ობიექტის დადგენა; …“

ანუ მეთოდი ორ შემთხვევაში ჩაირთვება: როცა აღრიცხვა არ არსებობს და როცა არსებობს, მაგრამ მისგან დასაბეგრი ობიექტი არ დგინდება. მეორე შემთხვევა უფრო ხშირია და ბევრი მას ვერ ითვალისწინებს: ბუღალტრული პროგრამა გაქვთ, მაგრამ თუ ის საქონელს მხოლოდ მომწოდებლების მიხედვით აჩვენებს, დასაბეგრი ობიექტი მისგან ვერ დადგინდება.

იმავე მუხლის მე-9 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი: საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს „სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით შეცვალოს მისი კვალიფიკაცია, თუ ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს“.

იმავე მუხლის მე-4 ნაწილი: „თუ რაიმე თანხა გამოიყენება კონკრეტული პირის ინტერესებისათვის, ჩაითვლება, რომ ეს თანხა მიღებული აქვს ამ პირს.“

ამ ნორმებს უერთდება 101-ე მუხლი — ხელფასად ითვლება „დაქირავებით მუშაობის შედეგად მიღებული ნებისმიერი საზღაური ან სარგებელი“ — და 154-ე მუხლი, რომლითაც გადასახადის დაკავება ევალება იმას, ვინც ხელფასს იხდის, ე.ი. კომპანიას. ხარჯზე კი მკაცრი წესი მოქმედებს: „ყველა ხარჯი დოკუმენტურად უნდა იყოს დადასტურებული“ (105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

რას ამბობს პრაქტიკა

რესტორანი 1: შემოსავალი ბოთლებით (ბრძანება N 21665, 02.10.2026)

2024 წლის აგვისტოში დაფუძნებული რესტორანი შესყიდვებს ბუღალტრულ პროგრამაში მხოლოდ კონტრაგენტების მიხედვით ასახავდა. შემოწმებამ ჩათვალა, რომ ასე „შეუძლებელია მიღებული, გამოყენებული და ნაშთად დარჩენილი პროდუქციის სახეობრივი იდენტიფიცირება“, და არაპირდაპირი მეთოდი გამოიყენა: დათვალა შეძენილი არაალკოჰოლური სასმელის ბოთლები, ხოლო მსგავსი ობიექტების მონაცემებით დაადგინა, რამდენი სასმელი მოდის ერთ მენიუზე და რა არის მენიუს საშუალო ფასი. საჩივრის მიხედვით, ყოველ 10 ბოთლზე 300-ლარიანი მენიუ ჩაითვალა — 27 754 ბოთლიდან 832 620 ლარის შემოსავალი გამოვიდა.

ფულადი ნაკადის ანალიზით პერიოდის ბოლოს 490 335 ლარის ნაღდი ნაშთი დარჩა (გროსი — 612 918 ლარი), რომელიც დირექტორის ხელფასად დაიბეგრა. ჯამური დარიცხვა 353 809 ლარი იყო.

გადამხდელი ამტკიცებდა, რომ ზედნადებებით 16 360 ცარიელი ბოთლი დაბრუნდა, სასმელი ცალკეც და გატანითაც იყიდებოდა, 300-ლარიანი ჩეკი მიტანით გაყიდვაზე ეკონომიკურად არარეალურია, ხოლო შემოსავლის ზრდისას ხარჯიც უნდა გაზრდილიყო. შემოსავლების სამსახურმა ეს არგუმენტები ცალ-ცალკე არ შეაფასა და საჩივარი არ დააკმაყოფილა, რადგან ფაქტების შემცვლელი მტკიცებულება არ წარდგენილა. დამფუძნებლის „შემოტანილი კაპიტალის“ (161 665 ლარი) არგუმენტიც არ გაჭრა — ბანკით მხოლოდ 7 800 ლარი დადასტურდა, პარტნიორთა გადაწყვეტილება კი წარდგენილი არ ყოფილა.

რესტორანი 2: აღრიცხვა საერთოდ არ წარდგენილა (ბრძანება N 22033, 06.10.2026)

მეორე რესტორანმა შემოწმებას აღრიცხვა საერთოდ არ წარუდგინა. შემოსავალი სალარო აპარატის, ტერმინალებისა და საბანკო ანგარიშების მონაცემებით დადგინდა, ხარჯად კი მხოლოდ დოკუმენტური შესყიდვები, ბიუჯეტში გადახდები და დეკლარირებული ხელფასი ჩაითვალა. პერიოდის ბოლოს ნაშთი 4 744 820 ლარი (გროსი) გამოვიდა — ის დირექტორების ხელფასად დაკვალიფიცირდა და საშემოსავლო გადასახადი 948 964 ლარი დაერიცხა, ზუსტად ამ თანხის 20%. დღგ-ისა და ქონების გადასახადის ჩათვლით მთლიანი დარიცხვა 2 612 733 ლარი იყო.

მომჩივანი ითხოვდა ნაშთის შემცირებას პარტნიორების კაპიტალური შენატანებით. ეს არგუმენტი ერთი მიზეზით ჩავარდა: აუდიტის დეპარტამენტის განმარტებით, ფულადი ნაკადის გაანგარიშებისას კაპიტალში შენატანები „როგორც შემოსულ, ასევე ხარჯის ნაწილში“ არ იყო გათვალისწინებული. რაც ნაშთის გაანგარიშებაში არ შესულა, ნაშთს ვერც შეამცირებს. „სხვა ხარჯებზე“, რომელთა დოკუმენტებსაც მომჩივანი ჯერ ეძებდა, ორგანომ მიუთითა, რომ მტკიცებულება არც შემოწმებაზე და არც დავაში არ წარდგენილა.

ჯართი: ხარჯის 75% მეორე წრეზე (N 13853 → №27708/2/2026 → N 21666)

ჯართით მოვაჭრე კომპანია მასალას ფიზიკური პირებისგან შესყიდვის აქტების გარეშე ყიდულობდა. შემოწმებამ შესყიდვის ღირებულება კატეგორიების მიხედვით „აუდირებული შესყიდვის ფასებით“ დაადგინა და მასზე 3%-იანი გადასახადი დაარიცხა — ზედნადების გარეშე ფიზიკური პირისგან შეძენილ ჯართზე ამ გადასახადს მყიდველი აკავებს (133³ და 154-ე მუხლები). დარჩენილი განკარგვადი თანხა დირექტორის ხელფასად ჩაითვალა. დარიცხვა 199 679 ლარი იყო.

ივნისში შემოსავლების სამსახურმა საჩივარი არ დააკმაყოფილა. კომპანიამ ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების საბჭოს მიმართა: აქტში არ ჩანდა, რომელი კომპანიების მონაცემებით დადგინდა „აუდირებული ფასები“, ხოლო ხარჯად, მისი გაანგარიშებით, შემოსავლის მხოლოდ დაახლოებით 60% ჩაითვალა. სექტემბერში საბჭომ ბრძანება გააუქმა და საქმე დააბრუნა: აუდირებული ფასებით გამოთვლის საკითხი „საჭიროებს დამატებით შესწავლას“.

ხელახალ განხილვაზე შემოსავლების სამსახურმა აუდიტს დაავალა, „მიღებული შემოსავლის 75% გაითვალისწინოს ხარჯებში“ და ვალდებულება შეამციროს. ეს მიდგომა მომჩივანმა შემოსავლების სამსახურის სიტუაციურ სახელმძღვანელოზე დაყრდნობით შესთავაზა. მნიშვნელოვანი დეტალი: ეს ჯერ საბოლოო შედეგი არ არის — შემცირებულ თანხას აუდიტი ხელახლა ითვლის, ბრძანება კი გასაჩივრებადია. მარჟის არგუმენტი და მომწოდებლების ახსნა-განმარტებები ცალკე არ შეფასებულა.

რა არ მუშაობს და რა მუშაობს

არ მუშაობს:

• ზოგადი „ხარვეზი იყო, მაგრამ არა ამ ოდენობით“ — ციფრების გარეშე;
• „დოკუმენტებს მოგვიანებით წარმოვადგენთ“ — ორგანო მხოლოდ წარდგენილს აფასებს;
• კაპიტალის შენატანით ნაშთის შემცირება, თუ შემოწმებას ეს შენატანი შემოსავლად არ ჩაუთვლია;
• დამფუძნებლის „ვალის დაბრუნება“ საბანკო დადასტურებისა და პარტნიორთა გადაწყვეტილების გარეშე;
• სწორი, მაგრამ ციფრით დაუსაბუთებელი არგუმენტი — დაბრუნებული ტარა, ცალკე გაყიდვა.

მუშაობს:

• დავა ხარჯის წილზე, როცა შესყიდვა დოკუმენტით ვერ დგინდება;
• შედარებითი მონაცემების ან „აუდირებული ფასების“ წყაროს მოთხოვნა — გაუხსნელი მეთოდი სამინისტროს საბჭოში საქმის დაბრუნების საფუძველი გახდა;
• ორივე ეტაპის გამოყენება: ჯართის საქმეში შედეგი სწორედ მეორე წრეზე შეიცვალა.

პრაქტიკული დასკვნა

1. საქონელი აღრიცხეთ სახეობრივად — რა შემოვიდა, რა გაიყიდა და რა დარჩა; მომწოდებლების მიხედვით აღრიცხვა საკმარისი არ არის.
2. დამფუძნებლის ყოველი შენატანი და სესხი დააფიქსირეთ ბანკით და პარტნიორთა გადაწყვეტილებით — იმავე დღეს.
3. ფიზიკური პირისგან შესყიდვაზე შეადგინეთ შესყიდვის აქტი.
4. თუ შემოწმებამ ნაშთი ხელფასად დაბეგრა, ჯერ გაარკვიეთ, რა შევიდა ფულად ნაკადში შემოსავლად და რა — ხარჯად. კონტრარგუმენტი მხოლოდ ამის შემდეგ ააგეთ.
5. თითოეული არგუმენტი ციფრად აქციეთ: რამდენი ბოთლი, რამდენი ლარი, რა წილი. ორგანოს ზუსტად ამ გაანგარიშებაზე მოუწევს პასუხის გაცემა.

რისკები

ნაშთის ხელფასად დაბეგვრა ყველაზე ძვირი ნაბიჯია: თანხა ხელზე გაცემულად ითვლება, ამიტომ საშემოსავლო გადასახადი გროსიდან ითვლება, მას კი 275-ე მუხლის ჯარიმა და საურავი ემატება. მეორე რესტორნის საქმეში მხოლოდ საშემოსავლო გადასახადი 948 964 ლარი იყო, მთლიანი დარიცხვა კი — 2,6 მილიონ ლარზე მეტი. და პირიქით: ერთი დოკუმენტი — შესყიდვის აქტი, საბანკო შენატანი, პარტნიორთა გადაწყვეტილება — ხშირად მთელ ეპიზოდს ხსნის.

ამ თემას სიღრმისეულად ვარჩევთ კურსზე „კომპანიის საგადასახადო და ფინანსური ანალიზი ექსელში“ — საგადასახადო შემოწმების აქტისა და დავების წარმოების ნაწილში.

წყაროები

• საქართველოს საგადასახადო კოდექსი — 73-ე მუხლის მე-4, მე-5 („ა“) და მე-9 („ბ“) ნაწილები, 101-ე, 105-ე (მე-2 ნაწილი), 133³ და 154-ე მუხლები, მოქმედი რედაქცია — matsne.gov.ge
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 21665, 02.10.2026 — infohub.rs.ge
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 22033, 06.10.2026 — infohub.rs.ge
• ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება №27708/2/2026, 11.09.2026 — infohub.rs.ge
• შემოსავლების სამსახურის ბრძანება N 21666, 02.10.2026 — infohub.rs.ge
• სიტუაციური სახელმძღვანელო №0256 „ერთობლივი შემოსავლიდან ხარჯების გამოქვითვა“ — infohub.rs.ge

გჭირდებათ საგადასახადო, საბუღალტრო ან იურიდიული კონსულტაცია? 👉 კონსულტაციის მოთხოვნა — დაგვიტოვეთ ნომერი და დაგიკავშირდებით.