წარმოიდგინეთ, რომ ყიდით მოქმედ ბიზნესს: შენობა, დანადგარები, მარაგი, ლიცენზია, ხელშეკრულებები — ყველაფერი, რაც ამ საქმეს ამუშავებს. ჯამური ფასი რამდენიმე მილიონია. თუ ეს ჩვეულებრივი მიწოდებაა, ზემოდან 18% დღგ-ს ამატებთ და მყიდველს უზარმაზარი თანხის დაფინანსება უწევს იმისთვის, რომ მერე იგივე თანხა ჩათვლაში დაიბრუნოს.

საგადასახადო კოდექსს სწორედ ამ უაზრობის თავიდან ასაცილებლად აქვს ცალკე ნორმა: მოქმედი ბიზნესის (ან მისი დამოუკიდებელი ნაწილის) გადაცემა დღგ-ის მიზნებისთვის საერთოდ არ ითვლება მიწოდებად. არც დღგ ერიცხება, არც ჩათვლა კეთდება — ოპერაცია უბრალოდ დღგ-ის სფეროს გარეთაა.

ხაფანგი ისაა, რომ ეს ნორმა ავტომატურად არ მუშაობს. ის მოითხოვს სამ ფორმალურ პირობას და ერთ არსებით ტესტს — და პრაქტიკაში სწორედ ეს არსებითი ტესტი ვარდება ყველაზე ხშირად. ქვემოთ განხილულია ოთხი რეალური ქეისი: სამში შეღავათი დადასტურდა, ერთში — არა.

რას ამბობს კანონი

საფუძველი ერთი წინადადებაა:

სსკ მუხლი 160, ნაწილი 7, ქვეპუნქტი „ა“ (რედ. 10.06.2026): საქონლის მიწოდებად არ განიხილება „დასაბეგრი პირის მიერ ყველა აქტივის ან მისი ნაწილის (დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფის) სხვა დასაბეგრი პირისთვის მიწოდება“.

იმავე მუხლის შენიშვნით, აქტივის მიმღები განიხილება მიმწოდებლის უფლებამონაცვლედ. მომსახურებაზეც იგივე ვრცელდება — სსკ მუხლი 160¹, ნაწილი 4, ქვეპუნქტი „ა“ და ნაწილი 5.

მუხლი 160-ის მე-8 ნაწილი დეტალებს ფინანსთა მინისტრს გადასცემს, ამიტომ ნამდვილი სამუშაო წესები ბრძანება №996-ის ინსტრუქციის მუხლ 50¹-შია (რედ. 11.06.2026). სწორედ იქ წერია, რას ნიშნავს „ყველა აქტივის მიწოდება“:

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 2, ქვეპუნქტი „გ“: ეს არის „ანაზღაურების სანაცვლოდ ან მის გარეშე იმ აქტივთა ერთობლიობის მიწოდება, რომლებიც წარმოადგენენ მიმწოდებლის ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებისათვის აუცილებელ და საკმარის აქტივებს“.

ხოლო „დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფი“ (იმავე პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი) — აქტივების ის ნაწილია, რომელიც წარმოადგენს ერთმანეთთან ფუნქციურად დაკავშირებული ძირითადი საშუალებებისა და თანმხლები კომუნიკაციების ერთობლიობას და რომლის დამოუკიდებლად ფუნქციონირება არ არის დამოკიდებული მესაკუთრის შეცვლაზე.

სამი პირობა, რომელთაგან ერთის დარღვევაც კმარა

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 4 სამივე პირობას ერთდროულად ითხოვს:

1. ფუნქციური ერთობლიობა. აქტივები გადაეცემა ისე, რომ შემძენს იმავე ეკონომიკური საქმიანობის გაგრძელების საშუალებას აძლევს (ქვეპუნქტი „ა“).
2. ერთიანი წერილობითი გარიგება ამომწურავი ნუსხით. ერთი დოკუმენტი, რომელშიც ყველა გადასაცემი აქტივი სახელდებით ჩამოთვლილია (ქვეპუნქტი „ბ“).
3. დეკლარაციაში ასახვა ორივე მხარეს. მიმწოდებელსაც და შემძენსაც მიწოდება შესაბამისი პერიოდის დღგ-ის დეკლარაციაში უნდა ჰქონდეს ასახული (ქვეპუნქტი „გ“).

ამას ერთი წინაპირობაც ემატება: ორივე მხარე მიწოდების მომენტისთვის დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული უნდა იყოს — თუ არა, ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 6, ქვეპუნქტი „ა“ შეღავათს პირდაპირ გამორიცხავს.

მეორე და მესამე პირობა ტექნიკურია — მათი დაცვა იურისტისა და ბუღალტრის საქმეა. პრობლემა პირველზეა.

მთავარი ტესტი: შემძენს იმავე საქმიანობის გაგრძელება უნდა შეეძლოს

ეს არის ის ადგილი, სადაც კონსტრუქცია ყველაზე ხშირად იშლება.

ერთ რეალურ ქეისში სამშენებლო კომპანიამ გაყიდა თავისი ერთადერთი აქტივი — მიწის ნაკვეთი მასზე მდებარე მშენებარე შენობით, „შავი კარკასის“ მდგომარეობაში, ექსპლუატაციაში ჯერ მიუღებელი. ლოგიკა მარტივი ჩანდა: თუ ეს კომპანიის მთელი ქონებაა, ესე იგი „ყველა აქტივის მიწოდებაა“ და დღგ არ ერიცხება.

პასუხი უარყოფითი იყო. ორგანომ განმარტა, რომ 160.7.„ა“-ის მიზანი ბიზნესის ან მისი დამოუკიდებელი ნაწილის გადაცემაა — და ეს ცნება არ მოიცავს ცალკეული აქტივის, თუნდაც ძალიან ძვირფასის, ჩვეულებრივ გასხვისებას. გადამწყვეტი ორი გარემოება აღმოჩნდა: ობიექტი დაუსრულებელი იყო და დამოუკიდებლად ვერაფერს აკეთებდა, ხოლო მყიდველი მას სრულიად სხვა საქმიანობისთვის იძენდა — არა მშენებლობის გასაგრძელებლად, არამედ დანიშნულების შეცვლისა და შემდგომი გაქირავებისთვის.

გასაღები ფრაზაა „იმავე“. კითხვა არ არის „ყველა აქტივს ვყიდი თუ არა“ — კითხვაა, „შეუძლია თუ არა მყიდველს ხვალვე გააგრძელოს ზუსტად ის საქმიანობა, რომელსაც მე ვეწეოდი, დამატებითი აწყობის გარეშე“.

სამი შემთხვევა, სადაც შეღავათი მაინც მუშაობს

პრაქტიკაში ხშირად ჰგონიათ, რომ ესა თუ ის გარემოება შეღავათს ავტომატურად კლავს. სამი ასეთი ვარაუდი რეალურ ქეისებში უარყოფილია.

1. აქტივები ჯერ შემოსავალს არ იძლევა. სასოფლო-სამეურნეო კომპანიამ გაყიდა მთელი მრავალწლიანი კულტურის ბაღი სრული ინფრასტრუქტურით — სარწყავი სისტემით, რეზერვუარებით, ელექტროგადამცემი ხაზებით, სასაწყობო-ადმინისტრაციული შენობებითა და სპეცტექნიკით. ბაღი მსხმოიარებაში ჯერ არ იყო შესული: მოსავალს წლების შემდეგ გამოიღებდა და მანამდე მხოლოდ ხარჯს აძლევდა კომპანიას.

პასუხი დადებითი იყო. გადამწყვეტია აქტივების ფუნქციური ერთობლიობა და შემძენის შესაძლებლობა გააგრძელოს იგივე საქმიანობა, არა უკვე მიღებული შემოსავალი. ეს პირდაპირ ეხმიანება ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 5, ქვეპუნქტ „ა“-ს, რომლის მიხედვითაც შეღავათი ვრცელდება მაშინაც, როცა მიწოდების მომენტისთვის აქტივების ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენება შეჩერებულია.

2. აქტივის ნაწილი შენი საკუთრება საერთოდ არ არის. სარესტორნო ქსელმა დაკავშირებულ კომპანიას ერთიანი ხელშეკრულებით გადასცა ყველა აქტივი, რაც საქმიანობის გასაგრძელებლად სჭირდებოდა — მათ შორის ლიზინგით აღებული დანადგარები, რომელთა იურიდიული მესაკუთრეც სალიზინგო კომპანიაა. ფიზიკურად გადაცემული აქ არა თავად აქტივი, არამედ სალიზინგო ხელშეკრულებაში მხარის ჩანაცვლების უფლებაა, სამმხრივი შეთანხმებით.

ესეც ჯდება შეღავათში. ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 3 პირდაპირ ჩამოთვლის, რომ გადასაცემი შეიძლება იყოს ნებისმიერი აქტივი, რომელსაც მიმწოდებელი ამ საქმიანობაში იყენებს — ძირითადი საშუალებები („ა“), სასაქონლო მატერიალური ფასეულობები („ბ“) და არამატერიალური ქონება, მათ შორის გუდვილი, ინტელექტუალური საკუთრება, მოთხოვნები და ხელშეკრულებებში ჩანაცვლების უფლება („გ“).

3. გაყიდვა-უკუიჯარა და ურთიერთდამოკიდებული მხარეები. სასტუმროს ოპერატორმა მთელი კომპლექსი — მიწა, შენობები, ინვენტარი — ერთიანი გარიგებით მიჰყიდა ურთიერთდამოკიდებულ ინვესტორ კომპანიას და იქვე უკან იჯარით აიღო: იმავე სასტუმროს ოპერირებას თავად აგრძელებდა, უკვე მოიჯარის სტატუსით.

არც უკუიჯარამ და არც ურთიერთდამოკიდებულობამ შეღავათი არ მოკლა. ნორმა არ განასხვავებს იმის მიხედვით, შემძენი თავად გამოიყენებს აქტივებს თუ ისევ გამყიდველზე გასცემს იჯარით — მთავარია, გადაცემული ერთობლიობა საქმიანობის გაგრძელების საშუალებას იძლეოდეს. ურთიერთდამოკიდებულობა ცალკე შესამოწმებელი საკითხია სსკ მუხლი 164, ნაწილი 7-ის კუთხით (საბაზრო ფასის სავალდებულო გამოყენება), მაგრამ როცა ორივე მხარეს სრული ჩათვლის უფლება აქვს, ეს ნაწილი არ ამოქმედდება.

როდის არ ვრცელდება — ხუთი გამონაკლისი

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 6 ხუთ შემთხვევას გამორიცხავს:

• მხარეები მიწოდების მომენტისთვის დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული არ არიან;
• ფასიანი ქაღალდისა და კაპიტალში წილის/აქციის გადაცემა — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა თავად ეს აქტივები გამოიყენება იმ საქმიანობაში, რომელთან დაკავშირებითაც მიწოდება ხდება;
• საინვესტიციო ქონება — აქტივები, რომლებსაც მიმწოდებელი მხოლოდ იჯარით გაცემის ან კაპიტალის ღირებულების ზრდის მიზნით ფლობდა;
• რეორგანიზაციის მხარეებს შორის აქტივების გადაცემა (ეს ცალკე ნორმაა — სსკ 160.7.„გ“);
• კაპიტალში ან ამხანაგობაში აქტივის შეტანა (სსკ 160.7.„ბ“).

მესამე გამონაკლისი პრაქტიკაში ყველაზე მეტ კითხვას ბადებს. ერთ ქეისში გადასაცემი ფართის უმნიშვნელო ნაწილი მესამე პირებზე იჯარით იყო გაცემული — საიჯარო შემოსავალი მთლიან ერთობლივ შემოსავალში დაახლოებით 0.25%-ს შეადგენდა და ეს ფართები ცალკე საკადასტრო კოდით გამოყოფილიც კი არ იყო. დასკვნა: ასეთი ფართები ცალკე „საინვესტიციო ქონებად“ არ კვალიფიცირდება, ისინი ოპერაციული ბიზნესის ნაწილია და შეღავათს არ არღვევს. ე.ი. ტესტი რაოდენობრივია — მთავარია, რა მიზნით ფლობდით აქტივს და რა წილი უჭირავს ამ მიმართულებას თქვენს შემოსავალში.

რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებაში

მეორე პირობა — „ერთიანი წერილობითი გარიგება ამომწურავი ნუსხით“ — ტექნიკურად მარტივია, მაგრამ სწორედ ის ვარდება ყველაზე ხშირად ფორმალურ შემოწმებაზე, რადგან გარიგებას ხშირად ნაწილებად შლიან: უძრავ ქონებას ცალკე ნოტარიუსთან აფორმებენ, დანადგარებს — ცალკე ნასყიდობით, ხელშეკრულებების გადაცემას კი მესამე დოკუმენტით. ფორმალურად სამი გარიგებაა და ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 4, ქვეპუნქტი „ბ“ აღარ სრულდება.

სწორი კონსტრუქცია ერთი ხელშეკრულებაა, რომელსაც დანართად ერთვის აქტივების სრული ნუსხა კატეგორიების მიხედვით: ძირითადი საშუალებები (საკადასტრო კოდებით, საინვენტარო ნომრებით), სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები, არამატერიალური აქტივები — ლიცენზიები, სასაქონლო ნიშნები, გუდვილი — და ცალკე სექციად ის ხელშეკრულებები, რომლებშიც მხარის ჩანაცვლება ხდება. თუ ჩანაცვლება მესამე მხარის თანხმობას მოითხოვს (სალიზინგო ან საიჯარო ხელშეკრულების შემთხვევაში), ეს თანხმობა იმავე პაკეტში, სამმხრივი შეთანხმების სახით უნდა გაფორმდეს.

ნუსხაში ისეთი აქტივის შეტანაც შეიძლება, რომელიც საქმიანობისთვის მკაცრად აუცილებელი არ არის, ოღონდ მას უკავშირდება და შემძენს გაგრძელებაში ეხმარება — ამას ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 5, ქვეპუნქტი „ბ“ პირდაპირ უშვებს. ანუ „ზედმეტის“ შიშით სიის გამოფიტვა საჭირო არ არის; საშიშია მხოლოდ საპირისპირო — როცა ნუსხიდან ის აკლია, რის გარეშეც ბიზნესი არ მუშაობს.

რა გადადის მყიდველზე — უფლებამონაცვლეობა

ეს პუნქტი გარიგების ღირებულებაზეც აისახება. ინსტრუქციის მუხლი 50⁴-ის მიხედვით, აქტივის მიმღები მიმწოდებლის უფლებამონაცვლეა დღგ-ის ნაწილში: მიმწოდებელს უნარჩუნდება აქტივებზე ხარჯების გაწევისას გადახდილი დღგ-ის ჩათვლა, ხოლო მიმღებზე გადადის ყველა ის უფლება და ვალდებულება, რომლითაც მიმწოდებელს უნდა ესარგებლა, აქტივები მასთან რომ დარჩენილიყო.

პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ დღგ-ის ჩათვლის კორექტირების მიმდინარე ვადები (მაგალითად, ძირითად საშუალებებზე) მყიდველთან გრძელდება — ისინი გარიგებით არ იშლება. მყიდველმა ეს დიუ-დილიჯენსში უნდა გაითვალისწინოს.

პრაქტიკული დასკვნა

სანამ ხელშეკრულების ფორმაზე იმსჯელებთ, ხუთ კითხვას გაეცით პასუხი:

1. შეუძლია მყიდველს ხვალვე გააგრძელოს ზუსტად ჩემი საქმიანობა? თუ პასუხი „ჯერ უნდა დაასრულოს / გადააკეთოს / სხვა რამეს გამოიყენებს“ — შეღავათი არ მუშაობს და 18% უნდა ჩაითვალოს ფასში.
2. ერთი წერილობითი გარიგებაა და აქტივების ამომწურავი ნუსხა ერთვის? რამდენიმე ცალკე ხელშეკრულება ამ პირობას არღვევს.
3. ორივე მხარე დღგ-ის გადამხდელია და დეკლარაციაში აისახება?
4. გადასაცემში ხომ არ არის საინვესტიციო ქონება არსებითი წილით?
5. მყიდველმა იცის, რომ ჩათვლის კორექტირების ვალდებულებაც მასზე გადადის?

და ერთი გაფრთხილება: 160.7.„ა“ მხოლოდ დღგ-ის ნორმაა. მოგების გადასახადის, ქონების გადასახადისა და საბაჟო ვალდებულებების მიმართ გარიგება ჩვეულებრივ გასხვისებად რჩება — ეს შეღავათი მათ არ ეხება.

წყარო: საქართველოს საგადასახადო კოდექსი (რედ. 10.06.2026), მუხლები 158, 159, 160, 160¹, 164; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის ბრძანება №996 „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“, ინსტრუქციის მუხლები 50¹ და 50⁴ (რედ. 11.06.2026); შემოსავლების სამსახურის განმარტებები ოთხ რეალურ ქეისზე.