ქართული კომპანია მომსახურებას უწევს უცხოელ დამკვეთს და ინვოისს 18%-ის გარეშე გამოწერს. ჩვეულებრივი პრაქტიკაა — მაგრამ ეს არ არის წესი. დღგ-ის მიზნებისთვის მნიშვნელობა აქვს არა იმას, ვინ არის დამკვეთი უცხოელი, არამედ იმას, სად ითვლება ეს მომსახურება გაწეულად სსკ 162¹ მუხლის მიხედვით.

შემოსავლების სამსახურის სამი რეალური ქეისის ერთად წაკითხვა აჩვენებს, რომ ერთი და იმავე კითხვაზე პასუხი სამ სხვადასხვა ადგილას იშლება: ვინ არის ნამდვილი მიმღები, დასაბეგრი პირია თუ არა და პაკეტშია მომსახურება თუ ცალკე. სამივე შემთხვევაში დამკვეთი უცხოელი იყო — და სამივეჯერ სხვადასხვა შედეგი დადგა.

რაშია საკითხი

დღგ არ ერიცხება იმიტომ, რომ ფული საზღვარგარეთიდან შემოვიდა. დღგ არ ერიცხება მხოლოდ იმიტომ, რომ მომსახურება საქართველოს ტერიტორიაზე გაწეულად არ ითვლება — ანუ სსკ 159.1.„ბ"-ის ერთ-ერთი ელემენტი აკლია. სწორედ ამ ერთი ელემენტის შემოწმებას ეთმობა მთელი 162¹ მუხლი.

რას ამბობს კანონი

სსკ მუხლი 159, ნაწილი 1, ქვეპუნქტი „ბ": დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციებია: … დასაბეგრი პირის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში ანაზღაურების სანაცვლოდ მომსახურების გაწევა.

სსკ მუხლი 162¹, ნაწილი 3: ა) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების მიმღები არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არის დასაბეგრი პირი… ბ) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების გამწევი (დასაბეგრი პირი) არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არ არის დასაბეგრი პირი.

ორი ზოგადი წესია და მათ შორის გამყოფი ხაზი ერთია: მიმღები დასაბეგრი პირია თუ არა. თუ დასაბეგრია — ადგილი მიმღებთანაა (და უცხოელი დამკვეთის შემთხვევაში დღგ არ ერიცხება). თუ არადასაბეგრია — ადგილი გამწევთანაა, ანუ საქართველოში, და დღგ ერიცხება.

აქვე მთავარი ხაფანგი: სსკ 162¹.2-ის მიხედვით, ამ მუხლის მიზნებისთვის დასაბეგრ პირად განიხილება ნებისმიერი პირი, გარდა არამეწარმე ფიზიკური პირისა. ანუ უცხოური კომპანია „დასაბეგრია" მაშინაც, თუ თავის ქვეყანაში დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული არ არის. საზღვარი გადის არა რეგისტრაციაზე, არამედ იმაზე, გვყავს თუ არა მეორე მხარეს კერძო პირი.

რას ამბობს პრაქტიკა

ტესტი 1: ვინ არის ნამდვილი მიმღები — და არა ვინ იხდის

საკონსულტაციო კომპანია წლების განმავლობაში ეხმარებოდა უცხოურ საფინანსო ინსტიტუტს საქართველოში პოტენციური მსესხებლების მოძიებასა და შეფასებაში. ერთ პროექტში ანაზღაურება მოვიდა არა ინსტიტუტისგან, არამედ ქართული ფინანსური ინსტიტუტისგან — იმ პირისგან, რომელთანაც კომპანიას ხელშეკრულება საერთოდ არ ჰქონია.

ორგანომ მიმღები სამართლებრივი ურთიერთობით დაადგინა, არა გადახდის წყაროთი: სინალაგმატური ურთიერთობა (ორმხრივი უფლება-მოვალეობა) არსებობდა მხოლოდ უცხოურ ინსტიტუტთან, ინვოისებშიც მიმღებად ის იყო მითითებული, ხოლო გადამხდელი მხოლოდ ხარჯის ამნაზღაურებელი აღმოჩნდა. შედეგი: მიმღები უცხოეთშია დაფუძნებული → 162¹.3.„ა" → მომსახურება საქართველოში გაწეულად არ ითვლება → დღგ არ ერიცხება.

რას ნიშნავს ეს ბუღალტრისთვის: გადახდის დავალება მიმღების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ არის. საქმეს წყვეტს ხელშეკრულება, ინვოისი და ის, ვის წინაშეც გაქვთ ვალდებულება. თუ ეს სამი ერთმანეთს არ ემთხვევა, დოკუმენტაცია სასწრაფოდ გასასწორებელია — შემოწმებისას სწორედ აქ იწყება კითხვები.

ტესტი 2: მომსახურების ტიპის სია მხოლოდ ერთ შემთხვევაში მუშაობს

ქართული კომპანია არარეზიდენტ დამკვეთს უწევდა მერჩენდაიზინგს — სავაჭრო წერტილებში პროდუქტის განთავსებას და მარაგის კონტროლს. სამუშაო არ მოითხოვდა სპეციალურ კვალიფიკაციას, მხარეები ურთიერთდამოკიდებულნი არ იყვნენ.

პასუხი ორ პერიოდზე სხვადასხვაა და სწორედ ეს არის ამ ქეისის ღირებულება. 2021 წლის რეფორმამდე მოქმედი სსკ 166.1.„დ.ბ" ადგილს მიმღებთან გადაიტანდა მხოლოდ ჩამოთვლილი მომსახურებისთვის — „საკონსულტაციო, იურიდიული, საბუღალტრო, საინჟინერინგო და სხვა მსგავსი". მერჩენდაიზინგი ამ კატეგორიაში ვერ ჩაჯდა, ამიტომ ირთვებოდა ნაშთური წესი (166.1.„ე") — გამწევის საქმიანობის ადგილი, ანუ საქართველო. დღგ ერიცხებოდა.

2021 წლიდან ლოგიკა შებრუნდა: ზოგადი წესი უკვე მიმღების ადგილია (162¹.3.„ა"), ხოლო ტიპების ჩამონათვალი — საკონსულტაციო, სარეკლამო, საბუღალტრო, პერსონალით უზრუნველყოფა და დანარჩენი — 162¹.14-შია გადატანილი და მხოლოდ არადასაბეგრი პირისთვის გაწეულ მომსახურებაზე ვრცელდება. დამკვეთი დასაბეგრი პირია და საქართველოში ფიქსირებული დაწესებულება არ აქვს → მომსახურება საქართველოს ფარგლებს გარეთ ითვლება გაწეულად.

რას ნიშნავს ეს ბუღალტრისთვის: კითხვა „ჩემი მომსახურება იმ სიაშია თუ არა" დღეს B2B-ზე პასუხს არ ცვლის. სია მაშინ ამუშავდება, როცა მეორე მხარეს კერძო პირი დგას. სამაგიეროდ B2B-ზე ცალკე უნდა შემოწმდეს 162¹.3.„ა"-ის მეორე წინადადება: თუ მომსახურება უცხოელი დამკვეთის ფიქსირებულ დაწესებულებას (157.„გ") ეწევა და ის საქართველოშია, ადგილი უკან ბრუნდება — დღგ ერიცხება.

ტესტი 3: პაკეტში თუ ცალკე — და სად სარგებლობენ ფაქტობრივად

ტუროპერატორი საკუთარი სახელით ყიდიდა პაკეტებს, რომლებშიც შედიოდა განთავსება, კვება, ტრანსფერი, ექსკურსია, სავიზო მხარდაჭერა, ტესტირების ორგანიზება და სამოგზაურო დაზღვევა — ხან ერთად, ხან ცალ-ცალკე.

ორგანომ პაკეტი ერთიანად არ შეაფასა. თითოეული კომპონენტი ცალკე გაატარა ადგილის ტესტში: განთავსება — უძრავ ნივთთან დაკავშირებული მომსახურებაა და ადგილი ქონების მდებარეობაა (162¹.4, №996-ის ინსტრ. მუხ. 66⁶); კვება — ფაქტობრივი განხორციელების ადგილი (162¹.11); მგზავრის ტრანსპორტირება — გავლილი მანძილის პროპორციულად (162¹.9). დანარჩენი კომპონენტები კი ორ სცენარად გაიყო:

• პაკეტში გაერთიანებული დამხმარე მომსახურება მიჰყვება ძირითადის ბედს — სსკ 159.2-ის მიხედვით დამხმარე ხასიათის ოპერაცია ძირითადის ნაწილად განიხილება. გამყვან ტურზე, სადაც ფაქტობრივი სარგებლობა საზღვარგარეთაა, ცალკე ირთვება №996-ის ინსტრუქციის მუხლი 66⁵: თუ 162¹.3 ან 162¹.12–14 ტურისტულ მომსახურებას საქართველოში მოაქცევდა, მაგრამ მისით ფაქტობრივი სარგებლობა ქვეყნის გარეთ ხდება, მომსახურება საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაწეულად ითვლება.
• ცალკე გაყიდული იგივე მომსახურება ზოგად წესს უბრუნდება. ფიზიკურ პირზე (არადასაბეგრი) გაყიდვისას ეს 162¹.3.„ბ"-ია — გამწევის დაფუძნების ადგილი, ანუ საქართველო, დღგ-ით.

შემომყვან ტურზე ცალკე კითხვაა 172.4.„პ"-ის შეღავათი (გათავისუფლება ჩათვლის უფლებით). ის მუშაობს მხოლოდ მაშინ, როცა ტუროპერატორი უცხოელ ტურისტს ორგანიზებულად შემოიყვანს და მიაწვდის ტურისტულ პროდუქტს, ეს კი 157.„ც"-ის მიხედვით არანაკლებ ორი კომპონენტის ერთობლიობაა. ერთი კომპონენტი — თუნდაც ორგანიზებულად შემოყვანილ ტურისტს — შეღავათს არ ხსნის.

აქვე ორი გვერდითი შენიშვნა, რომელიც პრაქტიკაში ერევა: სამედიცინო შეღავათი (170.1.„ა"/„ბ") იმ პირს ეკუთვნის, ვისაც სამედიცინო საქმიანობის უფლება აქვს — ორგანიზატორი ავტომატურად არ ისესხებს მას; ხოლო აგენტის რეჟიმში გაყიდულ პოლისზე ოპერატორი მზღვეველი არ არის და მისი საკუთარი (საშუამავლო) მომსახურება პოლისისგან დამოუკიდებლად ფასდება.

პრაქტიკული დასკვნა

ორშაბათს, სანამ უცხოელ დამკვეთს ინვოისს 18%-ის გარეშე გამოწერთ, ოთხი კითხვა:

1. ვინ არის მიმღები ხელშეკრულებით — და არა ვინ იხდის. თუ გადამხდელი და კონტრაქტორი სხვადასხვა პირია, ინვოისში მიმღები კონტრაქტორი უნდა ეწეროს.
2. მიმღები დასაბეგრი პირია? 162¹.2-ით ეს ყველა პირია, გარდა არამეწარმე ფიზიკურისა. კერძო პირზე გაყიდვა ადგილს საქართველოში აბრუნებს.
3. დამკვეთს საქართველოში ფიქსირებული დაწესებულება ხომ არ აქვს, რომელსაც ეს მომსახურება ეწევა (157.„გ")? თუ აქვს — დღგ ერიცხება.
4. სპეციალური წესი ხომ არ ჭრის ზოგადს — უძრავი ნივთი (162¹.4), კვება (162¹.11), მგზავრის ტრანსპორტირება (162¹.9). ეს წესები ზოგადზე მაღლა დგას.

და ბოლოს — ჩათვლა არ იკარგება. სსკ 175.2.„ა"-ის მიხედვით, საქართველოს ტერიტორიის გარეთ მომსახურების გაწევისთვის შეძენილ საქონელსა და მომსახურებაზე დღგ-ის ჩათვლის უფლება რჩება, თუმცა თავად ოპერაცია დასაბეგრი არ არის. სარკისებური მხარეც გახსოვდეთ: როცა ქართული კომპანია ყიდულობს მომსახურებას არარეზიდენტისგან და ადგილი საქართველოა, ირთვება უკუდაბეგვრა (161.1.„ა").

რისკები

• გადამხდელის მიმღებად ჩათვლა. ყველაზე ხშირი შეცდომა — ინვოისი იმაზე იწერება, ვინც ფულს რიცხავს. ეს ადგილს და, შესაბამისად, დღგ-ის რეჟიმს ცვლის.
• ძველი ლოგიკით მუშაობა. 2021-მდე კითხვა იყო „მომსახურება სიაშია?". დღეს B2B-ზე ეს კითხვა უკვე პასუხს არ განსაზღვრავს.
• პაკეტის ერთიანად შეფასება. ერთი ინვოისი ერთ დღგ-ურ რეჟიმს არ ნიშნავს — კომპონენტები ცალკე უნდა გაიაროს ტესტი.
• „ტურისტული პროდუქტის" არასწორად დათვლა. ერთკომპონენტიანი მიწოდება 172.4.„პ"-ის შეღავათს არ იძლევა.
• ფიქსირებული დაწესებულების იგნორირება. უცხოელი დამკვეთის ქართული ოფისი ან ფილიალი მთელ სქემას აბრუნებს დღგ-ში.

უცხოელ დამკვეთთან მუშაობთ და გინდათ, დღგ სწორად დაიდოს? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01 · eaudit.ge