დღგ-ის ლოგიკა ჩვეულებრივ მარტივია: არის მიწოდება, არის ანაზღაურება, არის მყიდველი. თვითმომარაგება სწორედ ის ადგილია, სადაც ეს სამივე აკლია და გადასახადი მაინც ჩნდება. კომპანიამ საკუთარ ნაკვეთზე ააშენა შენობა, შეიყვანა ექსპლუატაციაში და დაიწყო მასში მუშაობა — არაფერი გაუყიდია. მიუხედავად ამისა, სსკ 160-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ" ქვეპუნქტით ეს ოპერაცია ანაზღაურების სანაცვლოდ საქონლის მიწოდებად ითვლება.

ნორმის მიზანი თანასწორობის აღდგენაა: პირი, რომელსაც ჩათვლის სრული უფლება არ აქვს და აქტივს თვითონ იშენებს, არ უნდა აღმოჩნდეს უკეთეს მდგომარეობაში იმაზე, ვინც იმავე შენობას დღგ-ით ყიდულობს. ქვემოთ სამი რეალური ქეისია, რომლებზეც შემოსავლების სამსახურმა პოზიცია დააფიქსირა — და სამივე ერთსა და იმავე ტესტს ამოწმებს სხვადასხვა კუთხიდან.

სამპირობიანი ტესტი

სსკ 160.3.„ბ" ერთ წინადადებაშია ჩაწერილი, პრაქტიკაში კი სამ დამოუკიდებელ პირობად იშლება. სამივე ერთდროულად უნდა დაკმაყოფილდეს:

სსკ, მუხლი 160, ნაწილი 3, ქვეპუნქტი „ბ": „დასაბეგრი პირის მიერ საკუთარი წარმოების შენობის/ნაგებობის ძირითად საშუალებად გამოყენება, თუ იგი სრულად ვერ მიიღებდა დღგ-ის ჩათვლას ამ შენობის/ნაგებობის სხვა პირისგან შეძენის შემთხვევაში."

1. შენობა საკუთარი წარმოებისაა.
2. ის ძირითად საშუალებად გამოიყენება საკუთარ ეკონომიკურ საქმიანობაში.
3. პირი სრულად ვერ მიიღებდა ჩათვლას, ეს შენობა სხვისგან რომ ეყიდა.

მესამე პირობა გადამწყვეტია და სწორედ ის აქცევს თვითმომარაგებას შერეული საქმიანობის თემად: თუ ჩათვლის უფლება ისედაც სრულია, დაბეგვრას აზრი ეკარგება.

ხაფანგი პირველი: კონტრაქტორი მშენებლობაში არ გიშველის, რემონტში კი — გიშველის

ყველაზე ხშირი შეცდომა აქ იბადება. „საკუთარი წარმოება" ინტუიციურად საკუთარი ბრიგადით მშენებლობას ნიშნავს — კანონი კი სხვას ამბობს.

მშენებლობაზე სსკ 160.3.„ბ"-ის შენიშვნა პირდაპირ წერს: საკუთარ წარმოებად განიხილება საკუთრებაში/მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობა „საკუთარი ძალებით ან/და სამშენებლო-სამონტაჟო მომსახურების შეძენის გზით". ე.ი. გენერალური კონტრაქტორის აყვანა თვითმომარაგებას არ გამორიცხავს — და მნიშვნელობა არ აქვს, დღგ-ის გადამხდელია თუ არა კონტრაქტორი.

რემონტზე სურათი სხვაა. სსკ 160¹.2.„ბ" (რომელიც საკუთარი ძირითადი საშუალების რემონტს მომსახურების გაწევად აქცევს) თავის შენიშვნაში პირობას ავიწროებს: საკუთარი ძალებით ან/და სარემონტო მომსახურების იმ პირისგან შეძენით, „რომელიც არ არის რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად". ანუ დღგ-ის გადამხდელი სარემონტო კომპანიის აყვანისას თვითმომარაგება არ იბადება.

ეს არის ის ასიმეტრია, რომელიც ერთი და იმავე ობიექტზე ორ სხვადასხვა შედეგს იძლევა — და დეკლარაციაში ერთი წლის შეცდომად გადაიქცევა ხოლმე.

ქეისი პირველი: 5%-ის წესმა თვითმომარაგება საერთოდ გააუქმა

ენერგოგანაწილების სფეროში მოქმედი კომპანია საკუთარი ძალებით და ნაწილობრივ დღგ-ის არარეგისტრირებული პირებისგან შესყიდვით აშენებდა და არემონტებდა შენობა-ნაგებობებს. კითხვა მარტივი იყო: ეს თვითმომარაგებაა?

პასუხი — არა. ჩათვლის უფლების არმქონე ბრუნვის წილი კომპანიაში 5%-ზე ნაკლები იყო, ხოლო სსკ 177.7-ით ასეთ შემთხვევაში პირს სრული ჩათვლის უფლება აქვს. ე.ი. ეს კომპანია სრულ ჩათვლას მიიღებდა შენობის სხვისგან შეძენისასაც — სამპირობიანი ტესტის მესამე პირობა არ სრულდება და დასაბეგრი ოპერაცია საერთოდ არ წარმოიშობა. მომწოდებლის დღგ-სტატუსს ამ დასკვნაზე გავლენა არ ჰქონია.

⚠️ ორი დათქმა. პირველი: 5%-ის ტესტი კოდექსში კალენდარულ წელზეა აწყობილი (177.7), №996-ის ინსტრუქციის მუხ. 73-ის მე-7 პუნქტში კი — საანგარიშო პერიოდზე, წლის ბოლოს სავალდებულო შეჯერებით. მეორე, და უფრო მნიშვნელოვანი: ინსტრუქციის ამავე მუხლის მე-8 პუნქტი 177.5-ისა და 177.6-ის რეჟიმს ავრცელებს საკუთარი წარმოების შენობაზე და საკუთარ რემონტზე მიუხედავად იმისა, წარმოადგენს თუ არა ეს დასაბეგრ ოპერაციას. ანუ თვითმომარაგების ვალდებულების არარსებობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ძირითადი საშუალების 10-წლიანი კორექტირების რეჟიმი გამოირთო.

ქეისი მეორე: ვეტერინარია სამედიცინო შეღავათი არ არის

სამედიცინო-ლაბორატორიული პროფილის კომპანია სამშენებლო მომსახურების შესყიდვით აშენებდა შენობას, რომელიც ერთდროულად ორ მიმართულებას უნდა მოემსახურა: ადამიანის ბიოლოგიურ ნიმუშებზე კვლევას და ცხოველის ნიმუშებზე კვლევას.

ორგანომ ჯერ შეღავათის საზღვარი დაადგინა: სსკ 170.1.„ა" და „ბ" ჩათვლის უფლების გარეშე ათავისუფლებს სამედიცინო მომსახურებას — ცხოველის ნიმუშზე ლაბორატორიული კვლევა კი ვეტერინარიაა და ამ შეღავათში არ ხვდება. შედეგად კომპანიას ერთ შენობაში ორი სამყარო აქვს: გათავისუფლებული (ჩათვლის გარეშე) და დასაბეგრი.

ვინაიდან გათავისუფლებული ბრუნვა 20%-ს აღემატებოდა, სრული ჩათვლა შენობის შეძენისას შეუძლებელი იქნებოდა — მესამე პირობა დაკმაყოფილდა და თვითმომარაგება წარმოიშვა, ჩათვლა კი პროპორციული გახდა (სსკ 177.5.„ბ").

ყველაზე პრაქტიკული ნაწილი ბოლოში დგას: რა ხდება, თუ კომპანია 10-წლიან ვადამდე გააუქმებს დღგ-ის რეგისტრაციას ან შენობას გაყიდის? პასუხი — ჩათვლის აღდგენა არ ევალება. სსკ 177.10-ისა და №996-ის ინსტრუქციის მუხ. 73¹-ის წესით ითვლება, რომ ძირითადი საშუალება დარჩენილი პერიოდისთვის მთლიანად დასაბეგრ ოპერაციებში იქნა გამოყენებული — და დარჩენილი წლების პროპორციული ჩათვლის მიღებაც კი შესაძლებელია.

ქეისი მესამე: რა თანხაზე ირიცხება დღგ და როდის

მესამე ქეისი ბიუჯეტიდან დაფინანსებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს ეხება, რომლის კომერციული შემოსავალი მთლიანის მხოლოდ რამდენიმე პროცენტია. აქ ოთხივე პრაქტიკული კითხვა ერთდროულად დაისვა.

ეკონომიკური საქმიანობაა თუ არა? სსკ 158.4.„ბ"-ით სახელმწიფო ორგანოს ან სსიპ-ის საქმიანობა ეკონომიკურ საქმიანობად არ განიხილება, როცა ის სახელმწიფო ორგანოდ მოქმედებს — მაგრამ ამავე ქვეპუნქტს თოთხმეტი გამონაკლისი (ბ.ა–ბ.ნ) აქვს, რომლებზეც ეს წესი არ ვრცელდება. თუ ორგანიზაციის საქმიანობა ამ ჩამონათვალშია, ის დღგ-ის სისტემაში ბრუნდება და მეორე პირობა კმაყოფილდება.

სუბსიდიის ტესტი. მესამე პირობაზე ორგანომ წესი ასე ჩამოაყალიბა: თუ დაფინანსება პირდაპირაა დაკავშირებული დასაბეგრი მიწოდების ფასთან, ის თავად დასაბეგრი თანხაა (სსკ 164.1) და პროპორციის მრიცხველშიც შედის და მნიშვნელშიც; თუ არა — ეს კონკრეტული მომსახურების ანაზღაურება არ არის, ჩათვლის უფლებას არ აჩენს და მხოლოდ მნიშვნელში ირთვება. ამ ქეისში დაფინანსება მეორე კატეგორიაში მოხვდა — ე.ი. სრული ჩათვლა შეუძლებელი იქნებოდა და თვითმომარაგება წარმოიშვა.

დაბეგვრის დრო. სსკ 163.3.„ა" — ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენების დაწყების მომენტი. არც ბუღალტრული აღიარება და არც ექსპლუატაციაში მიღების ფორმალური აქტი თავისთავად.

დასაბეგრი თანხა. სსკ 164.2.„ა" — ამავე ან ანალოგიური საქონლის შესყიდვის ფასი, ხოლო თუ ასეთი არ არსებობს, წარმოების ფასი, რომელიც გამოყენების მომენტში დგინდება. ორგანომ ცალსახად თქვა: მასში შედის მშენებლობასთან პირდაპირ დაკავშირებული ყველა ხარჯი, მაგრამ სესხზე დარიცხული პროცენტი არ შედის.

ჩათვლის ორი ნაკადი. კონტრაქტორების ანგარიშ-ფაქტურებზე დღგ ჩაითვლება სრულად (სსკ 175.1.„ა") — მათი მომსახურება სწორედ თვითმომარაგების დასაბეგრი ოპერაციისთვის გამოიყენება. თვითმომარაგებაზე დარიცხული დღგ კი სსკ 177.8-ის ხიდით ხვდება 177.5-ისა და 177.6-ის რეჟიმში: უძრავ ნივთზე — 10 კალენდარული წლის განმავლობაში, ყოველი წლის ბოლო საანგარიშო პერიოდში, თანხის 1/10-ის ოდენობით, ჩათვლადი ბრუნვის ხვედრითი წილის პროპორციულად.

და ბონუსად — ავანსის ვადა. სსკ 178.„დ"-ის სამწლიანი შეზღუდვა ითვლება იმ წლიდან, როცა დასაბეგრი ოპერაცია განხორციელდა. ავანსის გადახდა 163.2-ით დაბეგვრის დროა, მაგრამ თავად ოპერაციის განხორციელებას არ ნიშნავს — ამიტომ ავანსის ანგარიშ-ფაქტურის „დაძველება" საბოლოო ანგარიშ-ფაქტურით ჩათვლას არ კეტავს.

პრაქტიკული დასკვნა

1. ჯერ მესამე პირობა შეამოწმე. თუ ჩათვლის უფლება ისედაც სრული გაქვს (მ.შ. 5%-ის წესით, სსკ 177.7) — თვითმომარაგება არ იბადება.
2. კონტრაქტორი მშენებლობაში არ გიცავს (160.3.„ბ"-ის შენიშვნა), რემონტში კი დღგ-ის გადამხდელი კონტრაქტორი გიცავს (160¹.2.„ბ"-ის შენიშვნა).
3. დღგ-ის თარიღი ექსპლუატაციის აქტი არ არის — გამოყენების დაწყებაა (163.3.„ა").
4. ბაზა წარმოების ფასია სესხის პროცენტის გარეშე (164.2.„ა").
5. ორი ნაკადი არ აგერიოს: კონტრაქტორის დღგ — სრულად ახლა (175.1.„ა"); დარიცხული დღგ — 1/10-ებად ათი წლის განმავლობაში (177.8 → 177.6.„ა").
6. 10-წლიანი რეჟიმი შენობას მაშინაც მიჰყვება, როცა თვითმომარაგება არ წარმოშობილა (№996-ის ინსტრ. მუხ. 73.8).

აშენებთ ან არემონტებთ საკუთარ ობიექტს და გინდათ, დღგ სწორად აეწყოს? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01 · eaudit.ge