საგარანტიო მომსახურება ტექნიკის მოვაჭრისთვის და სერვის-ცენტრისთვის ყოველდღიური ოპერაციაა. ყველაზე ხშირი შეცდომა ისაა, რომ „გარანტია“ ერთ ოპერაციად აღიქმება და ყველა შემთხვევაზე ერთნაირად იბეგრება.

სინამდვილეში დღგ-ის შედეგს ორი კითხვა განსაზღვრავს: ვისთვის სრულდება სამუშაო და არის თუ არა ის ცალკე ოპერაცია, თუ უკვე გაყიდული ნივთის ნაწილია.

კითხვა 1: ვინ არის მომსახურების მიმღები

დღგ-ის მიზნებისთვის მომსახურების გაწევის ადგილი მიმღებზეა დამოკიდებული. საგადასახადო კოდექსის 162¹-ე მუხლი ორ წესს ადგენს:

• დასაბეგრი პირისთვის (ნებისმიერი პირი, გარდა არამეწარმე ფიზიკური პირისა) მომსახურების გაწევის ადგილია ის ადგილი, სადაც მიმღებია დაფუძნებული (162¹.2 და 162¹.3„ა“);
• არადასაბეგრი პირისთვის (ჩვეულებრივი მომხმარებელი) მოძრავ ნივთთან დაკავშირებული სამუშაოს ადგილია ის ადგილი, სადაც სამუშაო ფაქტობრივად სრულდება (162¹.8„ბ“).

აქედან გამომდინარეობს პრაქტიკული შედეგი: ერთი და იგივე შეკეთება სხვადასხვანაირად იბეგრება იმის მიხედვით, ვისთან გაქვთ ხელშეკრულება და ვინ გიხდით.

როცა მუშაობთ უცხოელი მწარმოებლისთვის

თუ სერვის-ცენტრი საგარანტიო ვალდებულებას უცხოელი მწარმოებლის დავალებით ასრულებს, მასთან დადებული ხელშეკრულებით, და ანაზღაურებასაც მისგან იღებს, მომსახურების მიმღები მწარმოებელია. ის დასაბეგრი პირია და საზღვარგარეთაა დაფუძნებული, ამიტომ მომსახურების გაწევის ადგილი საქართველო არ არის და საქართველოში დღგ არ ერიცხება.

ჩათვლის უფლება ამ დროს რჩება. კოდექსის 175-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით დღგ იჭრება, თუ შეძენილი საქონელი ან მომსახურება საქართველოს ტერიტორიის გარეთ მომსახურების გასაწევად გამოიყენება. ანუ შეკეთებისთვის შეძენილ დეტალებზე გადახდილი დღგ ხარჯად არ უნდა ჩამოიწეროს.

როცა მუშაობთ მომხმარებლისთვის

თუ ხელშეკრულება მომხმარებელთანაა და ის იხდის (მაგალითად, ცალკე შეძენილი სერვისი ან შეკეთება), შეკეთება საქართველოში სრულდება, მიმღები კი არადასაბეგრი პირია. ასეთი მომსახურება საქართველოში იბეგრება.

კითხვა 2: ცალკე ოპერაციაა თუ ნივთის მიწოდების ნაწილი

წუნდებული ნივთის ჩანაცვლება

ტიპური შემთხვევა: მოვაჭრე მომხმარებელს კომპიუტერს მიჰყიდის, გაყიდვა დღგ-ით იბეგრება, კომპიუტერს წუნი აღმოაჩნდება და გარანტიით ახლით ჩაენაცვლება, დამატებითი ანაზღაურების გარეშე.

ჩანაცვლება ცალკე დასაბეგრი ოპერაცია არ არის. ის საგარანტიო ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, ხოლო მისი ღირებულება თავდაპირველი გაყიდვის ფასშია ასახული, რომელიც უკვე დაიბეგრა.

შეკეთება მესამე პირის მიერ

იგივე მოვაჭრე წუნდებული კომპიუტერის შეკეთებას სერვის-კომპანიას ავალებს, რომელთანაც ხელშეკრულება აქვს. ამ შემთხვევაში:

• სერვის-კომპანიის მომსახურება მოვაჭრისთვის ჩვეულებრივი დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციაა;
• მოვაჭრეს უფლება აქვს, ეს დღგ ჩაითვალოს;
• შედეგი იგივე რჩება მაშინაც, როცა საგარანტიო ხარჯს საბოლოოდ მწარმოებელი უნაზღაურებს მოვაჭრეს.

ანუ ერთ საგარანტიო შემთხვევაში შეიძლება ერთდროულად იყოს დაუბეგრავი ჩანაცვლება მომხმარებლისთვის და დასაბეგრი მომსახურება სერვის-კომპანიასა და მოვაჭრეს შორის.

სად უშვებენ შეცდომას

• სახელწოდებით აფასებენ. დაბეგვრას განსაზღვრავს არა გარანტიის სახელი, არამედ ის, ვისთვის სრულდება სამუშაო და ვინ იხდის.
• მწარმოებლისთვის გაწეულ სამუშაოზე დღგ-ს არიცხავენ. თუ მიმღები უცხოელი დასაბეგრი პირია, საქართველოში დღგ არ ერიცხება.
• დეტალებზე გადახდილ დღგ-ს ხარჯად წერენ. საზღვარგარეთ გაწეული მომსახურებისთვის გამოყენებულ შენაძენზე ჩათვლა რჩება.
• ჩანაცვლებას ცალკე მიწოდებად აბეგრავენ. თუ ნივთი გარანტიით, უფასოდ ჩანაცვლდა, დამატებითი დაბეგვრა არ ხდება.
• აღრიცხვაში რეჟიმებს არ მიჯნავენ. ერთ სერვის-ცენტრში მწარმოებლისთვის და მომხმარებლისთვის გაწეული სამუშაო ერთდროულად მიმდინარეობს და ცალ-ცალკე უნდა აღირიცხოს.

პრაქტიკული დასკვნა

• ყოველ საგარანტიო ნაკადზე დაადგინეთ, ვისთან გაქვთ ხელშეკრულება და ვინ გიხდით.
• უცხოელი მწარმოებლისთვის გაწეული მომსახურება საქართველოში არ იბეგრება, ჩათვლა კი რჩება.
• მომხმარებლისთვის საქართველოში გაწეული ფასიანი შეკეთება იბეგრება.
• გარანტიით უფასო ჩანაცვლება ცალკე ოპერაცია არ არის.
• მესამე პირის შეკეთების მომსახურებაზე გადახდილი დღგ ჩაითვლება.

წყაროები

• საგადასახადო კოდექსი — მუხლი 162¹ (ნაწ. 2, 3„ა“, 8„ბ“) და მუხლი 175 (ნაწ. 2„ა“) (matsne.gov.ge).
• მეთოდური მითითება №7536 „დღგ-ის შესახებ“ — დანართი №9, მაგალითი №3 „საგარანტიო ვალდებულება“ (infohub.rs.ge).

საგარანტიო ოპერაციების დღგ-ის აღრიცხვა გაქვთ გასამიჯნი? 📞 საგადასახადო კონსულტაცია: 598 21 27 01

საგადასახადო კოდექსს სწორედ ამ უაზრობის თავიდან ასაცილებლად აქვს ცალკე ნორმა: მოქმედი ბიზნესის (ან მისი დამოუკიდებელი ნაწილის) გადაცემა დღგ-ის მიზნებისთვის საერთოდ არ ითვლება მიწოდებად. არც დღგ ერიცხება, არც ჩათვლა კეთდება — ოპერაცია უბრალოდ დღგ-ის სფეროს გარეთაა.

ხაფანგი ისაა, რომ ეს ნორმა ავტომატურად არ მუშაობს. ის მოითხოვს სამ ფორმალურ პირობას და ერთ არსებით ტესტს — და პრაქტიკაში სწორედ ეს არსებითი ტესტი ვარდება ყველაზე ხშირად. ქვემოთ განხილულია ოთხი რეალური ქეისი: სამში შეღავათი დადასტურდა, ერთში — არა.

რას ამბობს კანონი

საფუძველი ერთი წინადადებაა:

სსკ მუხლი 160, ნაწილი 7, ქვეპუნქტი „ა“ (რედ. 10.06.2026): საქონლის მიწოდებად არ განიხილება „დასაბეგრი პირის მიერ ყველა აქტივის ან მისი ნაწილის (დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფის) სხვა დასაბეგრი პირისთვის მიწოდება“.

იმავე მუხლის შენიშვნით, აქტივის მიმღები განიხილება მიმწოდებლის უფლებამონაცვლედ. მომსახურებაზეც იგივე ვრცელდება — სსკ მუხლი 160¹, ნაწილი 4, ქვეპუნქტი „ა“ და ნაწილი 5.

მუხლი 160-ის მე-8 ნაწილი დეტალებს ფინანსთა მინისტრს გადასცემს, ამიტომ ნამდვილი სამუშაო წესები ბრძანება №996-ის ინსტრუქციის მუხლ 50¹-შია (რედ. 11.06.2026). სწორედ იქ წერია, რას ნიშნავს „ყველა აქტივის მიწოდება“:

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 2, ქვეპუნქტი „გ“: ეს არის „ანაზღაურების სანაცვლოდ ან მის გარეშე იმ აქტივთა ერთობლიობის მიწოდება, რომლებიც წარმოადგენენ მიმწოდებლის ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებისათვის აუცილებელ და საკმარის აქტივებს“.

ხოლო „დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფი“ (იმავე პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი) — აქტივების ის ნაწილია, რომელიც წარმოადგენს ერთმანეთთან ფუნქციურად დაკავშირებული ძირითადი საშუალებებისა და თანმხლები კომუნიკაციების ერთობლიობას და რომლის დამოუკიდებლად ფუნქციონირება არ არის დამოკიდებული მესაკუთრის შეცვლაზე.

სამი პირობა, რომელთაგან ერთის დარღვევაც კმარა

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 4 სამივე პირობას ერთდროულად ითხოვს:

1. ფუნქციური ერთობლიობა. აქტივები გადაეცემა ისე, რომ შემძენს იმავე ეკონომიკური საქმიანობის გაგრძელების საშუალებას აძლევს (ქვეპუნქტი „ა“).
2. ერთიანი წერილობითი გარიგება ამომწურავი ნუსხით. ერთი დოკუმენტი, რომელშიც ყველა გადასაცემი აქტივი სახელდებით ჩამოთვლილია (ქვეპუნქტი „ბ“).
3. დეკლარაციაში ასახვა ორივე მხარეს. მიმწოდებელსაც და შემძენსაც მიწოდება შესაბამისი პერიოდის დღგ-ის დეკლარაციაში უნდა ჰქონდეს ასახული (ქვეპუნქტი „გ“).

ამას ერთი წინაპირობაც ემატება: ორივე მხარე მიწოდების მომენტისთვის დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული უნდა იყოს — თუ არა, ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 6, ქვეპუნქტი „ა“ შეღავათს პირდაპირ გამორიცხავს.

მეორე და მესამე პირობა ტექნიკურია — მათი დაცვა იურისტისა და ბუღალტრის საქმეა. პრობლემა პირველზეა.

მთავარი ტესტი: შემძენს იმავე საქმიანობის გაგრძელება უნდა შეეძლოს

ეს არის ის ადგილი, სადაც კონსტრუქცია ყველაზე ხშირად იშლება.

ერთ რეალურ ქეისში სამშენებლო კომპანიამ გაყიდა თავისი ერთადერთი აქტივი — მიწის ნაკვეთი მასზე მდებარე მშენებარე შენობით, „შავი კარკასის“ მდგომარეობაში, ექსპლუატაციაში ჯერ მიუღებელი. ლოგიკა მარტივი ჩანდა: თუ ეს კომპანიის მთელი ქონებაა, ესე იგი „ყველა აქტივის მიწოდებაა“ და დღგ არ ერიცხება.

პასუხი უარყოფითი იყო. ორგანომ განმარტა, რომ 160.7.„ა“-ის მიზანი ბიზნესის ან მისი დამოუკიდებელი ნაწილის გადაცემაა — და ეს ცნება არ მოიცავს ცალკეული აქტივის, თუნდაც ძალიან ძვირფასის, ჩვეულებრივ გასხვისებას. გადამწყვეტი ორი გარემოება აღმოჩნდა: ობიექტი დაუსრულებელი იყო და დამოუკიდებლად ვერაფერს აკეთებდა, ხოლო მყიდველი მას სრულიად სხვა საქმიანობისთვის იძენდა — არა მშენებლობის გასაგრძელებლად, არამედ დანიშნულების შეცვლისა და შემდგომი გაქირავებისთვის.

გასაღები ფრაზაა „იმავე“. კითხვა არ არის „ყველა აქტივს ვყიდი თუ არა“ — კითხვაა, „შეუძლია თუ არა მყიდველს ხვალვე გააგრძელოს ზუსტად ის საქმიანობა, რომელსაც მე ვეწეოდი, დამატებითი აწყობის გარეშე“.

სამი შემთხვევა, სადაც შეღავათი მაინც მუშაობს

პრაქტიკაში ხშირად ჰგონიათ, რომ ესა თუ ის გარემოება შეღავათს ავტომატურად კლავს. სამი ასეთი ვარაუდი რეალურ ქეისებში უარყოფილია.

1. აქტივები ჯერ შემოსავალს არ იძლევა. სასოფლო-სამეურნეო კომპანიამ გაყიდა მთელი მრავალწლიანი კულტურის ბაღი სრული ინფრასტრუქტურით — სარწყავი სისტემით, რეზერვუარებით, ელექტროგადამცემი ხაზებით, სასაწყობო-ადმინისტრაციული შენობებითა და სპეცტექნიკით. ბაღი მსხმოიარებაში ჯერ არ იყო შესული: მოსავალს წლების შემდეგ გამოიღებდა და მანამდე მხოლოდ ხარჯს აძლევდა კომპანიას.

პასუხი დადებითი იყო. გადამწყვეტია აქტივების ფუნქციური ერთობლიობა და შემძენის შესაძლებლობა გააგრძელოს იგივე საქმიანობა, არა უკვე მიღებული შემოსავალი. ეს პირდაპირ ეხმიანება ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 5, ქვეპუნქტ „ა“-ს, რომლის მიხედვითაც შეღავათი ვრცელდება მაშინაც, როცა მიწოდების მომენტისთვის აქტივების ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენება შეჩერებულია.

2. აქტივის ნაწილი შენი საკუთრება საერთოდ არ არის. სარესტორნო ქსელმა დაკავშირებულ კომპანიას ერთიანი ხელშეკრულებით გადასცა ყველა აქტივი, რაც საქმიანობის გასაგრძელებლად სჭირდებოდა — მათ შორის ლიზინგით აღებული დანადგარები, რომელთა იურიდიული მესაკუთრეც სალიზინგო კომპანიაა. ფიზიკურად გადაცემული აქ არა თავად აქტივი, არამედ სალიზინგო ხელშეკრულებაში მხარის ჩანაცვლების უფლებაა, სამმხრივი შეთანხმებით.

ესეც ჯდება შეღავათში. ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 3 პირდაპირ ჩამოთვლის, რომ გადასაცემი შეიძლება იყოს ნებისმიერი აქტივი, რომელსაც მიმწოდებელი ამ საქმიანობაში იყენებს — ძირითადი საშუალებები („ა“), სასაქონლო მატერიალური ფასეულობები („ბ“) და არამატერიალური ქონება, მათ შორის გუდვილი, ინტელექტუალური საკუთრება, მოთხოვნები და ხელშეკრულებებში ჩანაცვლების უფლება („გ“).

3. გაყიდვა-უკუიჯარა და ურთიერთდამოკიდებული მხარეები. სასტუმროს ოპერატორმა მთელი კომპლექსი — მიწა, შენობები, ინვენტარი — ერთიანი გარიგებით მიჰყიდა ურთიერთდამოკიდებულ ინვესტორ კომპანიას და იქვე უკან იჯარით აიღო: იმავე სასტუმროს ოპერირებას თავად აგრძელებდა, უკვე მოიჯარის სტატუსით.

არც უკუიჯარამ და არც ურთიერთდამოკიდებულობამ შეღავათი არ მოკლა. ნორმა არ განასხვავებს იმის მიხედვით, შემძენი თავად გამოიყენებს აქტივებს თუ ისევ გამყიდველზე გასცემს იჯარით — მთავარია, გადაცემული ერთობლიობა საქმიანობის გაგრძელების საშუალებას იძლეოდეს. ურთიერთდამოკიდებულობა ცალკე შესამოწმებელი საკითხია სსკ მუხლი 164, ნაწილი 7-ის კუთხით (საბაზრო ფასის სავალდებულო გამოყენება), მაგრამ როცა ორივე მხარეს სრული ჩათვლის უფლება აქვს, ეს ნაწილი არ ამოქმედდება.

როდის არ ვრცელდება — ხუთი გამონაკლისი

ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 6 ხუთ შემთხვევას გამორიცხავს:

• მხარეები მიწოდების მომენტისთვის დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული არ არიან;
• ფასიანი ქაღალდისა და კაპიტალში წილის/აქციის გადაცემა — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა თავად ეს აქტივები გამოიყენება იმ საქმიანობაში, რომელთან დაკავშირებითაც მიწოდება ხდება;
• საინვესტიციო ქონება — აქტივები, რომლებსაც მიმწოდებელი მხოლოდ იჯარით გაცემის ან კაპიტალის ღირებულების ზრდის მიზნით ფლობდა;
• რეორგანიზაციის მხარეებს შორის აქტივების გადაცემა (ეს ცალკე ნორმაა — სსკ 160.7.„გ“);
• კაპიტალში ან ამხანაგობაში აქტივის შეტანა (სსკ 160.7.„ბ“).

მესამე გამონაკლისი პრაქტიკაში ყველაზე მეტ კითხვას ბადებს. ერთ ქეისში გადასაცემი ფართის უმნიშვნელო ნაწილი მესამე პირებზე იჯარით იყო გაცემული — საიჯარო შემოსავალი მთლიან ერთობლივ შემოსავალში დაახლოებით 0.25%-ს შეადგენდა და ეს ფართები ცალკე საკადასტრო კოდით გამოყოფილიც კი არ იყო. დასკვნა: ასეთი ფართები ცალკე „საინვესტიციო ქონებად“ არ კვალიფიცირდება, ისინი ოპერაციული ბიზნესის ნაწილია და შეღავათს არ არღვევს. ე.ი. ტესტი რაოდენობრივია — მთავარია, რა მიზნით ფლობდით აქტივს და რა წილი უჭირავს ამ მიმართულებას თქვენს შემოსავალში.

რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებაში

მეორე პირობა — „ერთიანი წერილობითი გარიგება ამომწურავი ნუსხით“ — ტექნიკურად მარტივია, მაგრამ სწორედ ის ვარდება ყველაზე ხშირად ფორმალურ შემოწმებაზე, რადგან გარიგებას ხშირად ნაწილებად შლიან: უძრავ ქონებას ცალკე ნოტარიუსთან აფორმებენ, დანადგარებს — ცალკე ნასყიდობით, ხელშეკრულებების გადაცემას კი მესამე დოკუმენტით. ფორმალურად სამი გარიგებაა და ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 4, ქვეპუნქტი „ბ“ აღარ სრულდება.

სწორი კონსტრუქცია ერთი ხელშეკრულებაა, რომელსაც დანართად ერთვის აქტივების სრული ნუსხა კატეგორიების მიხედვით: ძირითადი საშუალებები (საკადასტრო კოდებით, საინვენტარო ნომრებით), სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები, არამატერიალური აქტივები — ლიცენზიები, სასაქონლო ნიშნები, გუდვილი — და ცალკე სექციად ის ხელშეკრულებები, რომლებშიც მხარის ჩანაცვლება ხდება. თუ ჩანაცვლება მესამე მხარის თანხმობას მოითხოვს (სალიზინგო ან საიჯარო ხელშეკრულების შემთხვევაში), ეს თანხმობა იმავე პაკეტში, სამმხრივი შეთანხმების სახით უნდა გაფორმდეს.

ნუსხაში ისეთი აქტივის შეტანაც შეიძლება, რომელიც საქმიანობისთვის მკაცრად აუცილებელი არ არის, ოღონდ მას უკავშირდება და შემძენს გაგრძელებაში ეხმარება — ამას ინსტრუქციის მუხლი 50¹, პუნქტი 5, ქვეპუნქტი „ბ“ პირდაპირ უშვებს. ანუ „ზედმეტის“ შიშით სიის გამოფიტვა საჭირო არ არის; საშიშია მხოლოდ საპირისპირო — როცა ნუსხიდან ის აკლია, რის გარეშეც ბიზნესი არ მუშაობს.

რა გადადის მყიდველზე — უფლებამონაცვლეობა

ეს პუნქტი გარიგების ღირებულებაზეც აისახება. ინსტრუქციის მუხლი 50⁴-ის მიხედვით, აქტივის მიმღები მიმწოდებლის უფლებამონაცვლეა დღგ-ის ნაწილში: მიმწოდებელს უნარჩუნდება აქტივებზე ხარჯების გაწევისას გადახდილი დღგ-ის ჩათვლა, ხოლო მიმღებზე გადადის ყველა ის უფლება და ვალდებულება, რომლითაც მიმწოდებელს უნდა ესარგებლა, აქტივები მასთან რომ დარჩენილიყო.

პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ დღგ-ის ჩათვლის კორექტირების მიმდინარე ვადები (მაგალითად, ძირითად საშუალებებზე) მყიდველთან გრძელდება — ისინი გარიგებით არ იშლება. მყიდველმა ეს დიუ-დილიჯენსში უნდა გაითვალისწინოს.

პრაქტიკული დასკვნა

სანამ ხელშეკრულების ფორმაზე იმსჯელებთ, ხუთ კითხვას გაეცით პასუხი:

1. შეუძლია მყიდველს ხვალვე გააგრძელოს ზუსტად ჩემი საქმიანობა? თუ პასუხი „ჯერ უნდა დაასრულოს / გადააკეთოს / სხვა რამეს გამოიყენებს“ — შეღავათი არ მუშაობს და 18% უნდა ჩაითვალოს ფასში.
2. ერთი წერილობითი გარიგებაა და აქტივების ამომწურავი ნუსხა ერთვის? რამდენიმე ცალკე ხელშეკრულება ამ პირობას არღვევს.
3. ორივე მხარე დღგ-ის გადამხდელია და დეკლარაციაში აისახება?
4. გადასაცემში ხომ არ არის საინვესტიციო ქონება არსებითი წილით?
5. მყიდველმა იცის, რომ ჩათვლის კორექტირების ვალდებულებაც მასზე გადადის?

და ერთი გაფრთხილება: 160.7.„ა“ მხოლოდ დღგ-ის ნორმაა. მოგების გადასახადის, ქონების გადასახადისა და საბაჟო ვალდებულებების მიმართ გარიგება ჩვეულებრივ გასხვისებად რჩება — ეს შეღავათი მათ არ ეხება.

წყარო: საქართველოს საგადასახადო კოდექსი (რედ. 10.06.2026), მუხლები 158, 159, 160, 160¹, 164; საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის ბრძანება №996 „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“, ინსტრუქციის მუხლები 50¹ და 50⁴ (რედ. 11.06.2026); შემოსავლების სამსახურის განმარტებები ოთხ რეალურ ქეისზე.

პრობლემა ის არის, რომ ორ ფორმას სრულიად განსხვავებული საგადასახადო შედეგი აქვს. წილის მიწოდება დღგ-ისგან გათავისუფლებული ოპერაციაა; შენობის მიწოდება — 18%-ით დასაბეგრი. სწორედ ამიტომ არის ეს კონსტრუქცია საგადასახადო ორგანოს ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი სამიზნე.

ეს სტატია ეყრდნობა შემოსავლების სამსახურის ორ ურთიერთდაკავშირებულ გადაწყვეტილებას ერთი და იმავე რეალური გარიგების ორ მხარეზე — გამყიდველზე და მყიდველზე. ორივე მხარის პასუხის გვერდიგვერდ წაკითხვა აჩვენებს, რომ ორგანოს პოზიცია თანმიმდევრულია: ერთი გარიგება ორივესთვის ერთნაირად კვალიფიცირდება.

რაშია საკითხი

გამყიდველი კომპანია, რომლის საქმიანობის საგანია ინვესტიციები და უძრავი ქონების განვითარება, ყიდის ორი შვილობილი საწარმოს 100%-იან წილს. თითოეული ამ საწარმოს ერთადერთი აქტივი მიწის ნაკვეთია მასზე დამაგრებული შენობა-ნაგებობით. მყიდველი არაურთიერთდამოკიდებული პირია — სამშენებლო-დეველოპერული ჯგუფის წევრი, რომელსაც აქვს რესურსი და ცოდნა ობიექტების ასაშენებლად და გასაყიდად.

გარიგება ეტაპობრივია: გაფორმებულია წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება გრაფიკით — მყიდველი საფასურს ტრანშებად, წინასწარ იხდის, ხოლო წილზე საკუთრება მხოლოდ სრული ანაზღაურების შემდეგ გადადის. ერთ-ერთი საწარმოს შემთხვევაში კი გაყიდვის წინაპირობაა, რომ გამყიდველმა ჯერ საკუთარი, პირდაპირ თავის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი შეიტანოს ამ საწარმოს კაპიტალში.

სამი კითხვა დგება: იბეგრება თუ არა წილის მიწოდება დღგ-ით; თუ იბეგრება — რა თანხიდან და როდის; და იბეგრება თუ არა კაპიტალში აქტივის შეტანა.

რას ამბობს კანონი

წილის გაყიდვა ჩვეულებრივ დღგ-ს არ იწვევს. კაპიტალში წილის მიწოდებასთან დაკავშირებული ოპერაცია ფინანსურ ოპერაციად განიხილება:

სსკ მუხლი 15, ნაწილი 2, ქვეპუნქტი „დ“ (რედ. 10.06.2026): ფინანსურ მომსახურებად/ოპერაციად განიხილება „კაპიტალში წილის, აქციის, ობლიგაციის, სერტიფიკატის, თამასუქისა და სხვა ფასიანი ქაღალდების გამოშვებასთან, შეძენასთან, მიმოქცევასთან ან/და მიწოდებასთან (მათ შორის, მომავალში) დაკავშირებული ოპერაციები“.

ფინანსური ოპერაცია კი დღგ-ისგან გათავისუფლებულია ჩათვლის უფლების გარეშე — სსკ მუხლი 171, ნაწილი 1, ქვეპუნქტი „ა“.

მაგრამ ფორმა შინაარსს უნდა შეესაბამებოდეს:

სსკ მუხლი 73, ნაწილი 9, ქვეპუნქტი „ბ“: საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრის მიზნით საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს „სამეურნეო ოპერაციის ფორმისა და შინაარსის გათვალისწინებით შეცვალოს მისი კვალიფიკაცია, თუ ოპერაციის ფორმა არ შეესაბამება მის შინაარსს“.

და აქ მოქმედებს ის ნორმა, რომელსაც პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად ივიწყებენ:

სსკ მუხლი 160, ნაწილი 6: მიწის ნაკვეთის და მასზე დამაგრებული შენობის/ნაგებობის ერთობლივად მიწოდება შენობის/ნაგებობის მიწოდებად განიხილება.

ეს ორი ნორმა ერთად მუშაობს. მიწის ნაკვეთის მიწოდება დამოუკიდებლად დღგ-ისგან გათავისუფლებულია (სსკ 171.1.გ), მაგრამ როცა მიწა შენობასთან ერთად მიდის, ოპერაცია მთლიანად შენობის მიწოდებად ითვლება — და გათავისუფლება აღარ ვრცელდება.

რას ამბობს პრაქტიკა

ორგანოს პასუხი ცალსახა იყო: ვინაიდან ორივე საწარმოს ერთადერთი აქტივი შესაბამისი მიწის ნაკვეთია მასზე დამაგრებული შენობა-ნაგებობით, ხოლო მყიდველის რეალური მიზანი სწორედ ამ ქონების საკუთრებაში მიღება და განვითარებაა, წილის 100%-ის რეალიზაციის ფორმა მხედველობაში არ მიიღება (73.9.ბ) — ოპერაცია დაბეგვრის მიზნებისთვის კვალიფიცირდება უძრავი ქონების მიწოდებად და იბეგრება დღგ-ით, როგორც ანაზღაურების სანაცვლოდ საქონლის მიწოდება (159.1.ა).

აქ ორი ფაქტორი აღმოჩნდა გადამწყვეტი და ორივე დასამახსოვრებელია:

პირველი — „ერთადერთი აქტივი“. როცა საწარმოს ბალანსზე უძრავი ქონების გარდა არსებითად არაფერია, წილი ეკონომიკურად თავად ქონების ეკვივალენტია. თუ საწარმოს გააჩნია რეალური საოპერაციო საქმიანობა, თანამშრომლები, კონტრაქტები, სხვა აქტივები — სურათი სხვაა და რეკვალიფიკაციის საფუძველი სუსტდება.

მეორე — მყიდველის რეალური მიზანი. ორგანომ იმსჯელა არა მხოლოდ ფორმაზე, არამედ იმაზე, რას აპირებდა მყიდველი: შეძენის შემდეგ ის საწარმოებს საკუთარ თავთან შეერწყმოდა, რის შედეგადაც ქონება პირდაპირ მის საკუთრებაში გადავიდოდა შემდგომი მშენებლობისა და რეალიზაციისთვის. ეს ჩანაფიქრი თავად გახდა რეკვალიფიკაციის ერთ-ერთი მტკიცებულება.

მნიშვნელოვანია, რომ ნებართვების შენარჩუნების ლეგიტიმური მოტივი ორგანომ არ უარყო — მაგრამ არც ის ჩათვალა საკმარისად. კომერციული მიზეზი გარიგების ფორმას ხსნის, საგადასახადო შედეგს კი არ ცვლის.

როდის ერიცხება დღგ ეტაპობრივი გადახდისას

დასაბეგრი თანხა ზოგადი წესით განისაზღვრება — მიწოდების სანაცვლოდ მიღებული ან მისაღები ანაზღაურება დღგ-ის გარეშე (სსკ 164.1).

დროსთან დაკავშირებით კი გადამწყვეტია, რომ საფასური წინასწარ, გრაფიკით იხდება. სსკ 163.2-ის მიხედვით, თუ თანხა სრულად ან ნაწილობრივ ანაზღაურებულია მიწოდებამდე, ანაზღაურებული თანხის შესაბამისი დღგ იხდება ანაზღაურების გადახდის საანგარიშო პერიოდის მიხედვით. იგივე წესი დეტალურადაა გაწერილი ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანების ინსტრუქციის მუხლ 48¹-ში.

ანუ დღგ არ ელოდება წილზე საკუთრების გადასვლას — თითოეული ტრანში დღგ-ს თავის თვეში წარმოშობს. ინსტრუქციის 48¹.2 ამას ოთხ პირობას უკავშირებს: ანაზღაურების მიღების მომენტში განსაზღვრული უნდა იყოს მისაწოდებელი ობიექტი, მისი რაოდენობა, ღირებულება და ის, დასაბეგრია თუ გათავისუფლებული ეს ოპერაცია. წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გრაფიკით ეს ოთხივე პირობა, როგორც წესი, სახეზეა.

თუ წინასწარი გადახდა არ ხდება, მოქმედებს სხვა წესი — უძრავი ნივთის მიწოდებისას დღგ ერიცხება საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის შედგენის მომენტში, ხოლო თუ რეგისტრაცია პირობის დადგომაზეა დამოკიდებული — ამ პირობის დადგომისას (სსკ 163.6.ბ).

კაპიტალში აქტივის შეტანა — აქ დღგ არ არის

გარიგების მესამე ელემენტი — გამყიდველის მიერ საკუთარი მიწის ნაკვეთის შვილობილი საწარმოს კაპიტალში შეტანა — სრულიად სხვაგვარად წყდება:

სსკ მუხლი 160, ნაწილი 7, ქვეპუნქტი „ბ“: საქონლის მიწოდებად არ განიხილება საწარმოს კაპიტალში ან ამხანაგობაში აქტივის შეტანა.

№996 ბრძანების ინსტრუქციის მუხლი 50² ამას აზუსტებს: კაპიტალში აქტივის შეტანად ითვლება მომავალი ან მოქმედი პარტნიორის მიერ წილის შეძენის ან მისი ღირებულების გაზრდის სანაცვლოდ საწარმოს საკუთრებაში ქონების გადაცემა, რომელიც ამ საწარმოს ბალანსში აისახება.

დღგ, შესაბამისად, არ ერიცხება. არც მოგების გადასახადი იკვეთება ამ ეტაპზე — რეზიდენტი საწარმოს დაბეგვრის ობიექტი განაწილებული მოგებაა (სსკ 97.1.ა), ხოლო კაპიტალში შეტანისას განაწილება არ ხდება.

მყიდველის მხარე — დღგ იკარგება თუ არა

ეს კითხვა გამყიდველს პირველივე მოლაპარაკებაზე დაესმება. პასუხი: არა. იმავე გარიგებაზე მყიდველისთვის ცალკე გაცემულმა გადაწყვეტილებამ დაადასტურა, რომ თუ მყიდველის მიზანი ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებაა — ქონების განვითარება და შემდგომი რეალიზაცია ან ოპერირება — მას დღგ-ის ჩათვლის უფლება აქვს ზოგადი წესით (სსკ 174–176), დასაბეგრი ოპერაციების დაწყებამდეც კი, მათ შორის ავანსის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე.

ეს პრაქტიკული არგუმენტია მოლაპარაკებაში: დარიცხული დღგ მყიდველისთვის ხარჯი არ არის, თუ ის დღგ-ის გადამხდელია და ქონებას დასაბეგრ საქმიანობაში იყენებს. ფასზე შეთანხმებისას სწორედ ეს უნდა იყოს ამოსავალი.

პრაქტიკული დასკვნა

1. ჯერ საწარმოს ბალანსს დახედე, მერე ხელშეკრულების ფორმას. თუ გასაყიდი კომპანიის ერთადერთი ან ძირითადი აქტივი უძრავი ქონებაა, წილის გაყიდვაზე დღგ-ის რისკი რეალურია — ფორმა დაცვას არ იძლევა.
2. შეამოწმე, შენობაა თუ შიშველი მიწა. მიწის ნაკვეთის მიწოდება გათავისუფლებულია (171.1.გ), მაგრამ მასზე დამაგრებულ შენობასთან ერთად მიწოდება უკვე შენობის მიწოდებაა (160.6) — და იბეგრება.
3. ეტაპობრივი გადახდისას დღგ ტრანშებს მიჰყვება, არა საკუთრების გადასვლას (163.2 და №996-ის მუხ. 48¹). ფულადი ნაკადის გეგმაში ეს ადრევე ჩადე.
4. დღგ ფასში წინასწარ შეათანხმე. ხელშეკრულებაში ჩაწერე, ფასი დღგ-ის ჩათვლითაა თუ გარეშე — რეკვალიფიკაციისას ეს კითხვა უკვე გვიან დგება.
5. კაპიტალში აქტივის შეტანა უსაფრთხო ინსტრუმენტია — არც დღგ, არც მოგების გადასახადი (160.7.ბ; 97.1). სტრუქტურირებისას ეს ცალკე გზაა.
6. ეჭვის შემთხვევაში წინასწარი პოზიციის დაფიქსირება ჯობია დარიცხვას. მსხვილ გარიგებაზე 18% ბევრად ძვირია, ვიდრე წინასწარი მომზადება.

რისკები

ყველაზე ხშირი შეცდომა — ვარაუდი, რომ „წილის გაყიდვა ფინანსური ოპერაციაა და დღგ არ ერიცხება“. ეს წესი მართალია მანამ, სანამ საწარმო რეალურ ბიზნესს წარმოადგენს. როცა საწარმო მხოლოდ ქონების „გარსია“, 73.9.ბ ამ ლოგიკას შლის.

მეორე შეცდომა — დღგ-ის დარიცხვის გადავადება საკუთრების რეგისტრაციამდე, მაშინ როცა ფული უკვე ტრანშებად შემოდის. ამ დროს ვალდებულება უკვე წარმოშობილია და შემდგომში დარიცხვას საურავიც დაემატება.

მესამე — ვარაუდი, რომ თუ საწარმოზე ნებართვებია გაცემული, ეს თავისთავად ამართლებს წილის ფორმას. კომერციული მიზეზი გარიგების ლოგიკას ხსნის, მაგრამ საგადასახადო კვალიფიკაციას არ ცვლის.

შემოსავლების სამსახურის სამი რეალური ქეისის ერთად წაკითხვა აჩვენებს, რომ ერთი და იმავე კითხვაზე პასუხი სამ სხვადასხვა ადგილას იშლება: ვინ არის ნამდვილი მიმღები, დასაბეგრი პირია თუ არა და პაკეტშია მომსახურება თუ ცალკე. სამივე შემთხვევაში დამკვეთი უცხოელი იყო — და სამივეჯერ სხვადასხვა შედეგი დადგა.

რაშია საკითხი

დღგ არ ერიცხება იმიტომ, რომ ფული საზღვარგარეთიდან შემოვიდა. დღგ არ ერიცხება მხოლოდ იმიტომ, რომ მომსახურება საქართველოს ტერიტორიაზე გაწეულად არ ითვლება — ანუ სსკ 159.1.„ბ"-ის ერთ-ერთი ელემენტი აკლია. სწორედ ამ ერთი ელემენტის შემოწმებას ეთმობა მთელი 162¹ მუხლი.

რას ამბობს კანონი

სსკ მუხლი 159, ნაწილი 1, ქვეპუნქტი „ბ": დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციებია: … დასაბეგრი პირის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში ანაზღაურების სანაცვლოდ მომსახურების გაწევა.

სსკ მუხლი 162¹, ნაწილი 3: ა) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების მიმღები არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არის დასაბეგრი პირი… ბ) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების გამწევი (დასაბეგრი პირი) არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არ არის დასაბეგრი პირი.

ორი ზოგადი წესია და მათ შორის გამყოფი ხაზი ერთია: მიმღები დასაბეგრი პირია თუ არა. თუ დასაბეგრია — ადგილი მიმღებთანაა (და უცხოელი დამკვეთის შემთხვევაში დღგ არ ერიცხება). თუ არადასაბეგრია — ადგილი გამწევთანაა, ანუ საქართველოში, და დღგ ერიცხება.

აქვე მთავარი ხაფანგი: სსკ 162¹.2-ის მიხედვით, ამ მუხლის მიზნებისთვის დასაბეგრ პირად განიხილება ნებისმიერი პირი, გარდა არამეწარმე ფიზიკური პირისა. ანუ უცხოური კომპანია „დასაბეგრია" მაშინაც, თუ თავის ქვეყანაში დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული არ არის. საზღვარი გადის არა რეგისტრაციაზე, არამედ იმაზე, გვყავს თუ არა მეორე მხარეს კერძო პირი.

რას ამბობს პრაქტიკა

ტესტი 1: ვინ არის ნამდვილი მიმღები — და არა ვინ იხდის

საკონსულტაციო კომპანია წლების განმავლობაში ეხმარებოდა უცხოურ საფინანსო ინსტიტუტს საქართველოში პოტენციური მსესხებლების მოძიებასა და შეფასებაში. ერთ პროექტში ანაზღაურება მოვიდა არა ინსტიტუტისგან, არამედ ქართული ფინანსური ინსტიტუტისგან — იმ პირისგან, რომელთანაც კომპანიას ხელშეკრულება საერთოდ არ ჰქონია.

ორგანომ მიმღები სამართლებრივი ურთიერთობით დაადგინა, არა გადახდის წყაროთი: სინალაგმატური ურთიერთობა (ორმხრივი უფლება-მოვალეობა) არსებობდა მხოლოდ უცხოურ ინსტიტუტთან, ინვოისებშიც მიმღებად ის იყო მითითებული, ხოლო გადამხდელი მხოლოდ ხარჯის ამნაზღაურებელი აღმოჩნდა. შედეგი: მიმღები უცხოეთშია დაფუძნებული → 162¹.3.„ა" → მომსახურება საქართველოში გაწეულად არ ითვლება → დღგ არ ერიცხება.

რას ნიშნავს ეს ბუღალტრისთვის: გადახდის დავალება მიმღების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ არის. საქმეს წყვეტს ხელშეკრულება, ინვოისი და ის, ვის წინაშეც გაქვთ ვალდებულება. თუ ეს სამი ერთმანეთს არ ემთხვევა, დოკუმენტაცია სასწრაფოდ გასასწორებელია — შემოწმებისას სწორედ აქ იწყება კითხვები.

ტესტი 2: მომსახურების ტიპის სია მხოლოდ ერთ შემთხვევაში მუშაობს

ქართული კომპანია არარეზიდენტ დამკვეთს უწევდა მერჩენდაიზინგს — სავაჭრო წერტილებში პროდუქტის განთავსებას და მარაგის კონტროლს. სამუშაო არ მოითხოვდა სპეციალურ კვალიფიკაციას, მხარეები ურთიერთდამოკიდებულნი არ იყვნენ.

პასუხი ორ პერიოდზე სხვადასხვაა და სწორედ ეს არის ამ ქეისის ღირებულება. 2021 წლის რეფორმამდე მოქმედი სსკ 166.1.„დ.ბ" ადგილს მიმღებთან გადაიტანდა მხოლოდ ჩამოთვლილი მომსახურებისთვის — „საკონსულტაციო, იურიდიული, საბუღალტრო, საინჟინერინგო და სხვა მსგავსი". მერჩენდაიზინგი ამ კატეგორიაში ვერ ჩაჯდა, ამიტომ ირთვებოდა ნაშთური წესი (166.1.„ე") — გამწევის საქმიანობის ადგილი, ანუ საქართველო. დღგ ერიცხებოდა.

2021 წლიდან ლოგიკა შებრუნდა: ზოგადი წესი უკვე მიმღების ადგილია (162¹.3.„ა"), ხოლო ტიპების ჩამონათვალი — საკონსულტაციო, სარეკლამო, საბუღალტრო, პერსონალით უზრუნველყოფა და დანარჩენი — 162¹.14-შია გადატანილი და მხოლოდ არადასაბეგრი პირისთვის გაწეულ მომსახურებაზე ვრცელდება. დამკვეთი დასაბეგრი პირია და საქართველოში ფიქსირებული დაწესებულება არ აქვს → მომსახურება საქართველოს ფარგლებს გარეთ ითვლება გაწეულად.

რას ნიშნავს ეს ბუღალტრისთვის: კითხვა „ჩემი მომსახურება იმ სიაშია თუ არა" დღეს B2B-ზე პასუხს არ ცვლის. სია მაშინ ამუშავდება, როცა მეორე მხარეს კერძო პირი დგას. სამაგიეროდ B2B-ზე ცალკე უნდა შემოწმდეს 162¹.3.„ა"-ის მეორე წინადადება: თუ მომსახურება უცხოელი დამკვეთის ფიქსირებულ დაწესებულებას (157.„გ") ეწევა და ის საქართველოშია, ადგილი უკან ბრუნდება — დღგ ერიცხება.

ტესტი 3: პაკეტში თუ ცალკე — და სად სარგებლობენ ფაქტობრივად

ტუროპერატორი საკუთარი სახელით ყიდიდა პაკეტებს, რომლებშიც შედიოდა განთავსება, კვება, ტრანსფერი, ექსკურსია, სავიზო მხარდაჭერა, ტესტირების ორგანიზება და სამოგზაურო დაზღვევა — ხან ერთად, ხან ცალ-ცალკე.

ორგანომ პაკეტი ერთიანად არ შეაფასა. თითოეული კომპონენტი ცალკე გაატარა ადგილის ტესტში: განთავსება — უძრავ ნივთთან დაკავშირებული მომსახურებაა და ადგილი ქონების მდებარეობაა (162¹.4, №996-ის ინსტრ. მუხ. 66⁶); კვება — ფაქტობრივი განხორციელების ადგილი (162¹.11); მგზავრის ტრანსპორტირება — გავლილი მანძილის პროპორციულად (162¹.9). დანარჩენი კომპონენტები კი ორ სცენარად გაიყო:

• პაკეტში გაერთიანებული დამხმარე მომსახურება მიჰყვება ძირითადის ბედს — სსკ 159.2-ის მიხედვით დამხმარე ხასიათის ოპერაცია ძირითადის ნაწილად განიხილება. გამყვან ტურზე, სადაც ფაქტობრივი სარგებლობა საზღვარგარეთაა, ცალკე ირთვება №996-ის ინსტრუქციის მუხლი 66⁵: თუ 162¹.3 ან 162¹.12–14 ტურისტულ მომსახურებას საქართველოში მოაქცევდა, მაგრამ მისით ფაქტობრივი სარგებლობა ქვეყნის გარეთ ხდება, მომსახურება საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაწეულად ითვლება.
• ცალკე გაყიდული იგივე მომსახურება ზოგად წესს უბრუნდება. ფიზიკურ პირზე (არადასაბეგრი) გაყიდვისას ეს 162¹.3.„ბ"-ია — გამწევის დაფუძნების ადგილი, ანუ საქართველო, დღგ-ით.

შემომყვან ტურზე ცალკე კითხვაა 172.4.„პ"-ის შეღავათი (გათავისუფლება ჩათვლის უფლებით). ის მუშაობს მხოლოდ მაშინ, როცა ტუროპერატორი უცხოელ ტურისტს ორგანიზებულად შემოიყვანს და მიაწვდის ტურისტულ პროდუქტს, ეს კი 157.„ც"-ის მიხედვით არანაკლებ ორი კომპონენტის ერთობლიობაა. ერთი კომპონენტი — თუნდაც ორგანიზებულად შემოყვანილ ტურისტს — შეღავათს არ ხსნის.

აქვე ორი გვერდითი შენიშვნა, რომელიც პრაქტიკაში ერევა: სამედიცინო შეღავათი (170.1.„ა"/„ბ") იმ პირს ეკუთვნის, ვისაც სამედიცინო საქმიანობის უფლება აქვს — ორგანიზატორი ავტომატურად არ ისესხებს მას; ხოლო აგენტის რეჟიმში გაყიდულ პოლისზე ოპერატორი მზღვეველი არ არის და მისი საკუთარი (საშუამავლო) მომსახურება პოლისისგან დამოუკიდებლად ფასდება.

პრაქტიკული დასკვნა

ორშაბათს, სანამ უცხოელ დამკვეთს ინვოისს 18%-ის გარეშე გამოწერთ, ოთხი კითხვა:

1. ვინ არის მიმღები ხელშეკრულებით — და არა ვინ იხდის. თუ გადამხდელი და კონტრაქტორი სხვადასხვა პირია, ინვოისში მიმღები კონტრაქტორი უნდა ეწეროს.
2. მიმღები დასაბეგრი პირია? 162¹.2-ით ეს ყველა პირია, გარდა არამეწარმე ფიზიკურისა. კერძო პირზე გაყიდვა ადგილს საქართველოში აბრუნებს.
3. დამკვეთს საქართველოში ფიქსირებული დაწესებულება ხომ არ აქვს, რომელსაც ეს მომსახურება ეწევა (157.„გ")? თუ აქვს — დღგ ერიცხება.
4. სპეციალური წესი ხომ არ ჭრის ზოგადს — უძრავი ნივთი (162¹.4), კვება (162¹.11), მგზავრის ტრანსპორტირება (162¹.9). ეს წესები ზოგადზე მაღლა დგას.

და ბოლოს — ჩათვლა არ იკარგება. სსკ 175.2.„ა"-ის მიხედვით, საქართველოს ტერიტორიის გარეთ მომსახურების გაწევისთვის შეძენილ საქონელსა და მომსახურებაზე დღგ-ის ჩათვლის უფლება რჩება, თუმცა თავად ოპერაცია დასაბეგრი არ არის. სარკისებური მხარეც გახსოვდეთ: როცა ქართული კომპანია ყიდულობს მომსახურებას არარეზიდენტისგან და ადგილი საქართველოა, ირთვება უკუდაბეგვრა (161.1.„ა").

რისკები

• გადამხდელის მიმღებად ჩათვლა. ყველაზე ხშირი შეცდომა — ინვოისი იმაზე იწერება, ვინც ფულს რიცხავს. ეს ადგილს და, შესაბამისად, დღგ-ის რეჟიმს ცვლის.
• ძველი ლოგიკით მუშაობა. 2021-მდე კითხვა იყო „მომსახურება სიაშია?". დღეს B2B-ზე ეს კითხვა უკვე პასუხს არ განსაზღვრავს.
• პაკეტის ერთიანად შეფასება. ერთი ინვოისი ერთ დღგ-ურ რეჟიმს არ ნიშნავს — კომპონენტები ცალკე უნდა გაიაროს ტესტი.
• „ტურისტული პროდუქტის" არასწორად დათვლა. ერთკომპონენტიანი მიწოდება 172.4.„პ"-ის შეღავათს არ იძლევა.
• ფიქსირებული დაწესებულების იგნორირება. უცხოელი დამკვეთის ქართული ოფისი ან ფილიალი მთელ სქემას აბრუნებს დღგ-ში.

უცხოელ დამკვეთთან მუშაობთ და გინდათ, დღგ სწორად დაიდოს? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01 · eaudit.ge

ქვემოთ ოთხი რეალური ქეისია, რომლებზეც შემოსავლების სამსახურმა პოზიცია დააფიქსირა. ოთხივე ერთსა და იმავე ლოგიკას ამოწმებს სხვადასხვა კუთხიდან: სად გადის ზღვარი ჩათვლის უფლებასა და მის არარსებობას შორის.

ჩარჩო: სამი კატეგორია, არა ორი

პროპორცია მაშინ იბადება, როცა ერთი და იგივე შესყიდვა ორ სამყაროს ემსახურება. ამიტომ ჯერ სამივე კატეგორია უნდა გაიმიჯნოს:

• დასაბეგრი ოპერაცია — ჩათვლის სრული უფლება (სსკ 175.1);
• გათავისუფლებული ჩათვლის უფლებით — სსკ 172-ე მუხლი; ჩათვლა რჩება (სსკ 169.3 და 175.2.„ბ");
• გათავისუფლებული ჩათვლის უფლების გარეშე — სსკ 170-ე და 171-ე მუხლები; ჩათვლა არ არსებობს (სსკ 169.2).

პირველი პრაქტიკული დასკვნა სწორედ აქ იმალება: ექსპორტი, საერთაშორისო გადაზიდვა და საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაწეული მომსახურება პროპორციას არ აფუჭებს — ისინი მრიცხველშიც არიან და მნიშვნელშიც (სსკ 175.2.„ა" და „ბ", 177.2.„ა"). მნიშვნელს მხოლოდ 170-ე და 171-ე მუხლების ოპერაციები ზრდის.

მეორე — და ყველაზე ხშირად დარღვეული — წესი: პროპორცია მხოლოდ გაუმიჯნავ ხარჯზე ვრცელდება. ეს პირდაპირ დაადასტურდა ერთ ქეისში, სადაც გადაზიდვების სფეროში მოქმედი კომპანია სვამდა კითხვას, ვრცელდებოდა თუ არა პროპორცია მთელ შესყიდვაზე. პასუხი: არა — თუ ხარჯი პირდაპირ მიეკუთვნება კონკრეტულ ოპერაციას, ის მიეკუთვნება მთლიანად (სსკ 174.1 და 177.1). პროპორცია მხოლოდ ნარჩენზე მუშაობს — იჯარაზე, კომუნალურზე, ბუღალტრულ და იურიდიულ მომსახურებაზე, ოფისზე.

მთავარი: ორი ბრუნვა, რომელიც მნიშვნელში არ შედის

სსკ 177.3 ორ გამონაკლისს ადგენს. ორივე იმიტომ არსებობს, რომ შემთხვევითმა ან დამხმარე ოპერაციამ არ დაამახინჯოს კომპანიის რეალური სტრუქტურა:

სსკ, მუხლი 177, ნაწილი 3: „დღგ-ის ჩათვლისადმი დაქვემდებარებული პროპორციული წილის გამოთვლისას არ გაითვალისწინება ბრუნვის თანხა, რომელიც უკავშირდება: ა) დასაბეგრი პირის მიერ საკუთარი საქმიანობისთვის გამოყენებული ძირითადი საშუალების მიწოდებას; ბ) უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ ან ფინანსურ ოპერაციებს, თუ ეს ოპერაციები არ არის დასაბეგრი პირის ძირითადი საქმიანობა."

ქეისი პირველი — საბანკო პროცენტი. იმავე გადაზიდვების კომპანიას საბანკო დეპოზიტიდან მიღებული საპროცენტო შემოსავალი მთლიან ბრუნვაში 3-4%-ს იკავებდა. ფინანსური ოპერაცია სსკ 171.1.„ა"-თი ჩათვლის უფლების გარეშეა გათავისუფლებული — ე.ი. ფორმალურად მნიშვნელს ზრდის და ჩათვლას ამცირებს. ორგანომ პასუხი 177.3.„ბ"-ზე დააფუძნა: დეპოზიტი ამ კომპანიისთვის დამხმარე ოპერაციაა და არა ძირითადი საქმიანობა, ამიტომ პროპორციაში არ მონაწილეობს.

ქეისი მეორე — ავტოპარკის განახლება. ავტოგაქირავების კომპანია მანქანებს პერიოდულად ყიდის, რადგან ავტოპარკი უნდა განახლდეს; რეალიზაციის წილი ბრუნვაში ~10%-ია. ორგანომ ეს ოპერაცია 177.3.„ა"-ს მიაკუთვნა — ეს არის საკუთარი საქმიანობისთვის გამოყენებული ძირითადი საშუალების მიწოდება, გაქირავების ძირითადი საქმიანობის თანმდევი. მნიშვნელიდან გამოვიდა და შედეგი რადიკალურია: კომპანიას სრული ჩათვლის უფლება აქვს იმ ხარჯზეც, რომელიც ერთდროულად ორივე ოპერაციას ემსახურება — გაუმიჯნავი ხარჯის განსაზღვრის საკითხი საერთოდ აღარ დგება.

⚠️ დათქმა: 177.3.„ბ" ავტომატური არ არის. „დამხმარე ხასიათი" ფაქტობრივი შეფასებაა — თუ ფინანსური ან საიჯარო შემოსავალი კომპანიის ბიზნეს-მოდელის ნაწილია და არა თავისუფალი ნაშთის განთავსება, ის მნიშვნელში რჩება.

ორი ზღვარი, რომელიც ყველა ბუღალტერმა უნდა იცოდეს

5% — და პროპორცია საერთოდ ქრება. სსკ 177.7-ით, თუ გაუმიჯნავ ოპერაციებში ჩათვლის უფლების არმქონე ოპერაციების თანხა საერთო ბრუნვის 5 პროცენტზე ნაკლებია, 177-ე მუხლის პირველი−მე-6 ნაწილები საერთოდ არ გამოიყენება და პირი დღგ-ს სრულად ითვლის.

⚠️ აქ ერთი ტექნიკური დეტალია, რომელიც ხშირად გამოგვრჩება ხოლმე: კოდექსი ამ ტესტს კალენდარულ წელზე აწყობს, ინსტრუქცია კი — საანგარიშო პერიოდზე. №996 ბრძანების ინსტრუქციის მუხ. 73-ის მე-7 პუნქტით პირი მიმდინარე თვეშივე ითვლის სრულად, თუ ამ პერიოდში 5%-ს არ სცილდება, ხოლო წლის ბოლოს ხდება შეჯერება: თუ წლიურად 5% გადალახა — ჩათვლილი დღგ უქმდება (73.7.„ა"); თუ ცალკეულ თვეში გადალახა, წლიურად კი არა — ჩაუთვლელი თანხა წლის ბოლო პერიოდში ემატება (73.7.„ბ"). ანუ დეკემბრის დეკლარაცია აქ სავალდებულო შესამოწმებელი წერტილია.

20% — და ძირითადი საშუალების ჩათვლის რიტმი იცვლება. სსკ 177.5-ით, თუ წინა წლის მიხედვით ჩათვლის უფლების არმქონე ოპერაციები საერთო ბრუნვის 20%-ზე ნაკლებია, პირს უფლება აქვს ძირითად საშუალებაზე პირველივე საანგარიშო პერიოდში სრულად მიიღოს ჩათვლა და შემდეგ ყოველი წლის ბოლოს გააუქმოს ნაწილი (177.5.„ა"). საპირისპირო შემთხვევაში ჩათვლა მხოლოდ წლის ბოლო საანგარიშო პერიოდში მიიღება (177.5.„ბ"). კორექტირების ვადა კი სსკ 177.6-ითაა: უძრავ ნივთზე — 10 წელი (1/10 წელიწადში), სხვა ძირითად საშუალებაზე — 5 წელი (1/5).

როცა პროპორცია აღარ არსებობს: 171.2-ის ხაფანგი

ბოლო ორი ქეისი ერთი მედლის ორი მხარეა და სწორედ მათი შეპირისპირება იძლევა პრაქტიკულ წესს.

ქეისი მესამე. სამედიცინო დაწესებულებას ძირითადი საქმიანობა სსკ 170.1.„ა"-თი ჩათვლის უფლების გარეშეა გათავისუფლებული, პარალელურად კი მცირე მოცულობის დასაბეგრი შემოსავალიც აქვს — ფართის ნაწილის იჯარა და დამხმარე მომსახურება. მისი წილი მთლიან შემოსავალში სამი წლის ჯამში 1.81% იყო; ჩათვლა კომპანიას არასდროს მიუღია. ორგანომ სსკ 73.9.„ა" ჩართო — უფლება, მხედველობაში არ მიიღოს სამეურნეო ოპერაციები, რომლებსაც არა აქვს არსებითი ეკონომიკური გავლენა. შედეგად ჩათვლის უფლება საერთოდ არ წარმოიშვა და ძირითადი საშუალებების გაყიდვა სსკ 171.2-ით გათავისუფლდა.

⚠️ 1.81% ზღვარი არ არის. სსკ 73.9.„ა" არსებითობის რაოდენობრივ კრიტერიუმს არ ადგენს და ნორმა ორგანოს უფლებაზე საუბრობს, არა ვალდებულებაზე. ეს კონკრეტული ქეისის ფაქტობრივი შეფასებაა და სხვა მაჩვენებელზე ავტომატურად არ გადადის — გამოყენებამდე ცალკე დასაბუთება სჭირდება.

ქეისი მეოთხე — საპირისპირო შედეგი. სხვა კომპანიას იმავე ტიპის შერეული საქმიანობა ჰქონდა, ოღონდ ჩათვლას პროპორციულად იღებდა. ორგანომ 171.2 გამორიცხა: შეღავათი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როცა საქონელი სრულად გამოიყენება ჩათვლის უფლების გარეშე გათავისუფლებულ ოპერაციებში და ჩათვლის უფლება არც ნაწილობრივ არ წარმოშობილა. ე.ი. ერთხელ აღებული პროპორციული ჩათვლა ამ შეღავათს კლავს.

მაშინ რა რჩება? 2021 წლის 1 იანვრის შემდეგ შეძენილ აქტივზე — ჩვეულებრივი დაბეგვრა და №996-ის მუხ. 73¹-ის კორექტირება (პ. 1 — წლების პროპორციულად; პ. 5 — თუ მიწოდება 177.6-ის ვადამდე მოხდა, აქტივი დარჩენილ პერიოდზე სრულად გამოყენებულად ითვლება). 2021 წლის 1 იანვრამდე შეძენილზე კი მოქმედებს სსკ 309.123-ის გარდამავალი წესი: ვრცელდება 2021 წლამდე მოქმედი 174.9¹, რომლითაც პირს უფლება ჰქონდა, მიწოდებაზე დასარიცხი დღგ შეემცირებინა ამ აქტივზე მიუღებელი ან/და გაუქმებული ჩათვლის ოდენობით (ორგანოს განმარტებით — მათ შორის პროპორციულად მიუღებელით, ოღონდ არაუმეტეს თავად დასარიცხი დღგ-ისა).

პრაქტიკული დასკვნა

1. ჯერ გაყავი ხარჯი. პროპორცია მხოლოდ იმაზე მუშაობს, რაც ვერ გაიმიჯნა.
2. გაასუფთავე მნიშვნელი. საკუთარი ძირითადი საშუალების გაყიდვა და დამხმარე ფინანსური/საიჯარო ოპერაცია გამოდის (177.3) — და დაასაბუთე, რატომ არის დამხმარე.
3. გადაამოწმე 5%. თუ ქვემოთ ხარ — სრული ჩათვლა, ოღონდ დეკემბრის შეჯერებით.
4. ძირითად საშუალებაზე — 20%-ის ტესტი და 10/5 წლიანი კორექტირება.
5. სანამ აქტივს გაყიდი, შეამოწმე ისტორია. თუ ჩათვლა თუნდაც პროპორციულად იყო აღებული, 171.2 აღარ მუშაობს.

გაქვთ შერეული საქმიანობა და გინდათ, პროპორციული ჩათვლა სწორად აეწყოს? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01 · eaudit.ge

ნორმის მიზანი თანასწორობის აღდგენაა: პირი, რომელსაც ჩათვლის სრული უფლება არ აქვს და აქტივს თვითონ იშენებს, არ უნდა აღმოჩნდეს უკეთეს მდგომარეობაში იმაზე, ვინც იმავე შენობას დღგ-ით ყიდულობს. ქვემოთ სამი რეალური ქეისია, რომლებზეც შემოსავლების სამსახურმა პოზიცია დააფიქსირა — და სამივე ერთსა და იმავე ტესტს ამოწმებს სხვადასხვა კუთხიდან.

სამპირობიანი ტესტი

სსკ 160.3.„ბ" ერთ წინადადებაშია ჩაწერილი, პრაქტიკაში კი სამ დამოუკიდებელ პირობად იშლება. სამივე ერთდროულად უნდა დაკმაყოფილდეს:

სსკ, მუხლი 160, ნაწილი 3, ქვეპუნქტი „ბ": „დასაბეგრი პირის მიერ საკუთარი წარმოების შენობის/ნაგებობის ძირითად საშუალებად გამოყენება, თუ იგი სრულად ვერ მიიღებდა დღგ-ის ჩათვლას ამ შენობის/ნაგებობის სხვა პირისგან შეძენის შემთხვევაში."

1. შენობა საკუთარი წარმოებისაა.
2. ის ძირითად საშუალებად გამოიყენება საკუთარ ეკონომიკურ საქმიანობაში.
3. პირი სრულად ვერ მიიღებდა ჩათვლას, ეს შენობა სხვისგან რომ ეყიდა.

მესამე პირობა გადამწყვეტია და სწორედ ის აქცევს თვითმომარაგებას შერეული საქმიანობის თემად: თუ ჩათვლის უფლება ისედაც სრულია, დაბეგვრას აზრი ეკარგება.

ხაფანგი პირველი: კონტრაქტორი მშენებლობაში არ გიშველის, რემონტში კი — გიშველის

ყველაზე ხშირი შეცდომა აქ იბადება. „საკუთარი წარმოება" ინტუიციურად საკუთარი ბრიგადით მშენებლობას ნიშნავს — კანონი კი სხვას ამბობს.

მშენებლობაზე სსკ 160.3.„ბ"-ის შენიშვნა პირდაპირ წერს: საკუთარ წარმოებად განიხილება საკუთრებაში/მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობა „საკუთარი ძალებით ან/და სამშენებლო-სამონტაჟო მომსახურების შეძენის გზით". ე.ი. გენერალური კონტრაქტორის აყვანა თვითმომარაგებას არ გამორიცხავს — და მნიშვნელობა არ აქვს, დღგ-ის გადამხდელია თუ არა კონტრაქტორი.

რემონტზე სურათი სხვაა. სსკ 160¹.2.„ბ" (რომელიც საკუთარი ძირითადი საშუალების რემონტს მომსახურების გაწევად აქცევს) თავის შენიშვნაში პირობას ავიწროებს: საკუთარი ძალებით ან/და სარემონტო მომსახურების იმ პირისგან შეძენით, „რომელიც არ არის რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად". ანუ დღგ-ის გადამხდელი სარემონტო კომპანიის აყვანისას თვითმომარაგება არ იბადება.

ეს არის ის ასიმეტრია, რომელიც ერთი და იმავე ობიექტზე ორ სხვადასხვა შედეგს იძლევა — და დეკლარაციაში ერთი წლის შეცდომად გადაიქცევა ხოლმე.

ქეისი პირველი: 5%-ის წესმა თვითმომარაგება საერთოდ გააუქმა

ენერგოგანაწილების სფეროში მოქმედი კომპანია საკუთარი ძალებით და ნაწილობრივ დღგ-ის არარეგისტრირებული პირებისგან შესყიდვით აშენებდა და არემონტებდა შენობა-ნაგებობებს. კითხვა მარტივი იყო: ეს თვითმომარაგებაა?

პასუხი — არა. ჩათვლის უფლების არმქონე ბრუნვის წილი კომპანიაში 5%-ზე ნაკლები იყო, ხოლო სსკ 177.7-ით ასეთ შემთხვევაში პირს სრული ჩათვლის უფლება აქვს. ე.ი. ეს კომპანია სრულ ჩათვლას მიიღებდა შენობის სხვისგან შეძენისასაც — სამპირობიანი ტესტის მესამე პირობა არ სრულდება და დასაბეგრი ოპერაცია საერთოდ არ წარმოიშობა. მომწოდებლის დღგ-სტატუსს ამ დასკვნაზე გავლენა არ ჰქონია.

⚠️ ორი დათქმა. პირველი: 5%-ის ტესტი კოდექსში კალენდარულ წელზეა აწყობილი (177.7), №996-ის ინსტრუქციის მუხ. 73-ის მე-7 პუნქტში კი — საანგარიშო პერიოდზე, წლის ბოლოს სავალდებულო შეჯერებით. მეორე, და უფრო მნიშვნელოვანი: ინსტრუქციის ამავე მუხლის მე-8 პუნქტი 177.5-ისა და 177.6-ის რეჟიმს ავრცელებს საკუთარი წარმოების შენობაზე და საკუთარ რემონტზე მიუხედავად იმისა, წარმოადგენს თუ არა ეს დასაბეგრ ოპერაციას. ანუ თვითმომარაგების ვალდებულების არარსებობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ძირითადი საშუალების 10-წლიანი კორექტირების რეჟიმი გამოირთო.

ქეისი მეორე: ვეტერინარია სამედიცინო შეღავათი არ არის

სამედიცინო-ლაბორატორიული პროფილის კომპანია სამშენებლო მომსახურების შესყიდვით აშენებდა შენობას, რომელიც ერთდროულად ორ მიმართულებას უნდა მოემსახურა: ადამიანის ბიოლოგიურ ნიმუშებზე კვლევას და ცხოველის ნიმუშებზე კვლევას.

ორგანომ ჯერ შეღავათის საზღვარი დაადგინა: სსკ 170.1.„ა" და „ბ" ჩათვლის უფლების გარეშე ათავისუფლებს სამედიცინო მომსახურებას — ცხოველის ნიმუშზე ლაბორატორიული კვლევა კი ვეტერინარიაა და ამ შეღავათში არ ხვდება. შედეგად კომპანიას ერთ შენობაში ორი სამყარო აქვს: გათავისუფლებული (ჩათვლის გარეშე) და დასაბეგრი.

ვინაიდან გათავისუფლებული ბრუნვა 20%-ს აღემატებოდა, სრული ჩათვლა შენობის შეძენისას შეუძლებელი იქნებოდა — მესამე პირობა დაკმაყოფილდა და თვითმომარაგება წარმოიშვა, ჩათვლა კი პროპორციული გახდა (სსკ 177.5.„ბ").

ყველაზე პრაქტიკული ნაწილი ბოლოში დგას: რა ხდება, თუ კომპანია 10-წლიან ვადამდე გააუქმებს დღგ-ის რეგისტრაციას ან შენობას გაყიდის? პასუხი — ჩათვლის აღდგენა არ ევალება. სსკ 177.10-ისა და №996-ის ინსტრუქციის მუხ. 73¹-ის წესით ითვლება, რომ ძირითადი საშუალება დარჩენილი პერიოდისთვის მთლიანად დასაბეგრ ოპერაციებში იქნა გამოყენებული — და დარჩენილი წლების პროპორციული ჩათვლის მიღებაც კი შესაძლებელია.

ქეისი მესამე: რა თანხაზე ირიცხება დღგ და როდის

მესამე ქეისი ბიუჯეტიდან დაფინანსებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს ეხება, რომლის კომერციული შემოსავალი მთლიანის მხოლოდ რამდენიმე პროცენტია. აქ ოთხივე პრაქტიკული კითხვა ერთდროულად დაისვა.

ეკონომიკური საქმიანობაა თუ არა? სსკ 158.4.„ბ"-ით სახელმწიფო ორგანოს ან სსიპ-ის საქმიანობა ეკონომიკურ საქმიანობად არ განიხილება, როცა ის სახელმწიფო ორგანოდ მოქმედებს — მაგრამ ამავე ქვეპუნქტს თოთხმეტი გამონაკლისი (ბ.ა–ბ.ნ) აქვს, რომლებზეც ეს წესი არ ვრცელდება. თუ ორგანიზაციის საქმიანობა ამ ჩამონათვალშია, ის დღგ-ის სისტემაში ბრუნდება და მეორე პირობა კმაყოფილდება.

სუბსიდიის ტესტი. მესამე პირობაზე ორგანომ წესი ასე ჩამოაყალიბა: თუ დაფინანსება პირდაპირაა დაკავშირებული დასაბეგრი მიწოდების ფასთან, ის თავად დასაბეგრი თანხაა (სსკ 164.1) და პროპორციის მრიცხველშიც შედის და მნიშვნელშიც; თუ არა — ეს კონკრეტული მომსახურების ანაზღაურება არ არის, ჩათვლის უფლებას არ აჩენს და მხოლოდ მნიშვნელში ირთვება. ამ ქეისში დაფინანსება მეორე კატეგორიაში მოხვდა — ე.ი. სრული ჩათვლა შეუძლებელი იქნებოდა და თვითმომარაგება წარმოიშვა.

დაბეგვრის დრო. სსკ 163.3.„ა" — ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენების დაწყების მომენტი. არც ბუღალტრული აღიარება და არც ექსპლუატაციაში მიღების ფორმალური აქტი თავისთავად.

დასაბეგრი თანხა. სსკ 164.2.„ა" — ამავე ან ანალოგიური საქონლის შესყიდვის ფასი, ხოლო თუ ასეთი არ არსებობს, წარმოების ფასი, რომელიც გამოყენების მომენტში დგინდება. ორგანომ ცალსახად თქვა: მასში შედის მშენებლობასთან პირდაპირ დაკავშირებული ყველა ხარჯი, მაგრამ სესხზე დარიცხული პროცენტი არ შედის.

ჩათვლის ორი ნაკადი. კონტრაქტორების ანგარიშ-ფაქტურებზე დღგ ჩაითვლება სრულად (სსკ 175.1.„ა") — მათი მომსახურება სწორედ თვითმომარაგების დასაბეგრი ოპერაციისთვის გამოიყენება. თვითმომარაგებაზე დარიცხული დღგ კი სსკ 177.8-ის ხიდით ხვდება 177.5-ისა და 177.6-ის რეჟიმში: უძრავ ნივთზე — 10 კალენდარული წლის განმავლობაში, ყოველი წლის ბოლო საანგარიშო პერიოდში, თანხის 1/10-ის ოდენობით, ჩათვლადი ბრუნვის ხვედრითი წილის პროპორციულად.

და ბონუსად — ავანსის ვადა. სსკ 178.„დ"-ის სამწლიანი შეზღუდვა ითვლება იმ წლიდან, როცა დასაბეგრი ოპერაცია განხორციელდა. ავანსის გადახდა 163.2-ით დაბეგვრის დროა, მაგრამ თავად ოპერაციის განხორციელებას არ ნიშნავს — ამიტომ ავანსის ანგარიშ-ფაქტურის „დაძველება" საბოლოო ანგარიშ-ფაქტურით ჩათვლას არ კეტავს.

პრაქტიკული დასკვნა

1. ჯერ მესამე პირობა შეამოწმე. თუ ჩათვლის უფლება ისედაც სრული გაქვს (მ.შ. 5%-ის წესით, სსკ 177.7) — თვითმომარაგება არ იბადება.
2. კონტრაქტორი მშენებლობაში არ გიცავს (160.3.„ბ"-ის შენიშვნა), რემონტში კი დღგ-ის გადამხდელი კონტრაქტორი გიცავს (160¹.2.„ბ"-ის შენიშვნა).
3. დღგ-ის თარიღი ექსპლუატაციის აქტი არ არის — გამოყენების დაწყებაა (163.3.„ა").
4. ბაზა წარმოების ფასია სესხის პროცენტის გარეშე (164.2.„ა").
5. ორი ნაკადი არ აგერიოს: კონტრაქტორის დღგ — სრულად ახლა (175.1.„ა"); დარიცხული დღგ — 1/10-ებად ათი წლის განმავლობაში (177.8 → 177.6.„ა").
6. 10-წლიანი რეჟიმი შენობას მაშინაც მიჰყვება, როცა თვითმომარაგება არ წარმოშობილა (№996-ის ინსტრ. მუხ. 73.8).

აშენებთ ან არემონტებთ საკუთარ ობიექტს და გინდათ, დღგ სწორად აეწყოს? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01 · eaudit.ge

2024 წლის 7 ივნისს ფინანსთა მინისტრმა ამ კითხვებს საჯარო გადაწყვეტილება №195-ით უპასუხა — და პასუხი ბევრი დეველოპერისთვის მოულოდნელია: 2024 წლის 1 იანვრიდან დადებულ ხელშეკრულებებზე დღგ-ის ვალდებულება წარმოიშობა მიწის მიღების საანგარიშო პერიოდში — მაშინაც კი, თუ ბინების ჩაბარებამდე წლებია დარჩენილი. ძველ გარიგებებზე კი სხვა წესები მოქმედებს, და სამი სხვადასხვა „კალენდრის" აღრევა ამ სფეროში ყველაზე ძვირადღირებული შეცდომაა.

რაშია საკითხი

ბარტერი დღგ-ის მიზნებისთვის ორ დამოუკიდებელ ოპერაციად იშლება. სსკ მუხლი 18, ნაწილი 10:

„საქონლის/მომსახურების გაცვლის (ბარტერული) ოპერაცია საქონლის/მომსახურების მიმწოდებელი თითოეული მხარისათვის ითვლება საქონლის/მომსახურების საბაზრო ფასით რეალიზაციად, ხოლო საქონლის/მომსახურების თითოეული მიმღებისათვის — საქონლის/მომსახურების იმავე საბაზრო ფასით შეძენად."

ანუ „გავცვალეთ" საგადასახადო ენაზე ნიშნავს „ორივემ გავყიდეთ და ორივემ ვიყიდეთ". საჯარო გადაწყვეტილება №195 ამატებს: გარიგება ბარტერად განიხილება მაშინაც, როცა ანაზღაურება ნაწილობრივ ფულადია — მიწა + ფულადი დანამატი მაინც ბარტერია.

აქედან სამი პრაქტიკული კითხვა იბადება: რა არის დღგ-ის ბაზა, როდის დგება დაბეგვრის მომენტი და რომელი წესი მოქმედებს კონკრეტულ ხელშეკრულებაზე.

რას ამბობს კანონი

ბაზა. სსკ მუხლი 164, ნაწილი 1 — დასაბეგრი თანხა არის „საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის სანაცვლოდ მიღებული/მისაღები ანაზღაურება დღგ-ის გარეშე… აღნიშნული დებულება გამოიყენება საქონლის/მომსახურების გაცვლის ოპერაციის (ბარტერული ოპერაციის) შემთხვევაშიც". უძრავ ნივთზე ამას აზუსტებს ინსტრუქციის (ფინანსთა მინისტრის ბრძანება №996) მუხლი 48³, რომელიც 2023 წლის 14 აგვისტოს №300 ბრძანებით დაემატა:

„თუ გაცვლის (ბარტერული) ოპერაციის ფარგლებში ხორციელდება უძრავი ნივთის მიწოდება, ოპერაციის თითოეული მხარისთვის დღგ-ით დასაბეგრი თანხა განისაზღვრება მისაღები საქონლის/მომსახურების საბაზრო ფასით, დღგ-ის გარეშე."

ანუ დეველოპერის ბაზა არის არა მისი ბინების ღირებულება, არამედ მიღებული მიწის საბაზრო ფასი — დღგ-ის გარეშე. ინსტრუქციის საკუთარი მაგალითით: მიწის საბაზრო ფასი 236 000 ლარი → დასაბეგრი თანხა 200 000 (236 000 ÷ 1.18).

თუ დეველოპერი მიწასთან ერთად ფულსაც უხდის მესაკუთრეს, №195-ის მიხედვით ბაზა ამ ფულადი ანაზღაურების ოდენობით მცირდება.

კონტროლი. სსკ მუხლი 73, ნაწილი 8 — საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია ბარტერზე დასაბეგრი თანხა საბაზრო ფასით განსაზღვროს. ხელშეკრულებაში ჩაწერილი ნომინალური ღირებულება დღგ-ის ბაზას არ ქმნის.

დრო. სსკ მუხლი 163: ზოგადი წესით დაბეგვრა ხდება მიწოდების მომენტში (ნაწილი 1), მაგრამ თუ ანაზღაურება მიწოდებამდეა მიღებული — ავანსის წესით, ანაზღაურების მიღების პერიოდში (ნაწილი 2). ინსტრუქციის მუხლი 48¹, პუნქტი 6 ამ წესს პირდაპირ ავრცელებს ბარტერზე „როგორც ფულადი, ასევე საქონლის/მომსახურების სახით ანაზღაურების გადახდის ნაწილში". სწორედ აქ არის მთელი სიახლე.

რიცხვითი მაგალითი

პირობითი შპს „დეველოპერი 2026" 2026 წლის თებერვალში ფიზიკურ პირთან დებს გაცვლის ხელშეკრულებას: იღებს მიწას (საბაზრო ფასი 590 000 ლარი) და დამატებით უხდის 100 000 ლარს; სანაცვლოდ 2028 წელს გადასცემს ბინებს. მიწა საკუთრებაში მარტში გადაეცა.

• ბაზა: 590 000 ÷ 1.18 = 500 000; მინუს ფულადი დანამატი 100 000 → 400 000 ლარი
• დღგ: 400 000 × 18% = 72 000 ლარი
• დრო: ხელშეკრულება 2024 წლის შემდეგაა დადებული → მიწის მიღება ავანსია → 72 000 ლარი აისახება 2026 წლის მარტის დეკლარაციაში — ბინების ჩაბარებამდე ორი წლით ადრე.

ფულადი ნაკადი ამ მომენტში დეველოპერს არ შემოსდის — დღგ კი გადასახდელია. ეს თანხა პროექტის ფინანსურ მოდელში თავიდანვე უნდა იჯდეს.

სამი კალენდარი — რომელი წესი გეხება

ყურადღება მიაქციეთ განსხვავებას: ძველ (2021-მდელ) გარიგებებზე ბაზა მიწოდებული საქონლის საბაზრო ფასია, ახლებზე (48³) — მისაღების. ეს ორი საპირისპირო ლოგიკაა და აღრევა პირდაპირ ბაზის შეცდომას იძლევა.

რას ამბობს პრაქტიკა

რეესტრის ჩანაწერი დღგ-ის საათს არ რთავს. ერთ რეალურ შემთხვევაში დეველოპერმა მიწა 2019 წელს მიიღო ფიზიკური პირისგან, 2021 წელს კი საჯარო რეესტრში მშენებარე ობიექტზე გამყიდველი აისახა მესაკუთრედ — მშენებლობა ჯერ ნახევარზეც არ იყო. ორგანოს პასუხი: გარიგება 2021 წლამდეა დაწყებული, მოქმედებს გარდამავალი წესი (ინსტრ. 112.46) და დაბეგვრის დრო მომსახურების ფაქტობრივი დასრულებაა — რეესტრის ტექნიკური ჩანაწერი დღგ-ის ტრიგერი არ არის.

„თეთრი კარკასის" ხელშეკრულების ნომინალი ბაზას არ ქმნის. სხვა შემთხვევაში დეველოპერს ამხანაგობისგან მიწის სანაცვლოდ 10 000 კვ.მ ფართის გადაცემა ჰქონდა ნაკისრი, ხელშეკრულებაში კი პირობითი ჯამური ღირებულებაც ეწერა. ორგანომ დაადასტურა: დღგ-ის ბაზას განსაზღვრავს კანონის წესი, არა კონტრაქტის ციფრი. ამავე ქეისში დადასტურდა, რომ ფართების პირდაპირ ამხანაგობის წევრებზე გადაცემა ოპერაციის შინაარსს არ ცვლის.

იმავე პერიოდში დადებული და გაუქმებული ხელშეკრულება დღგ-ს არ წარმოშობს. ერთ ქეისში ხელშეკრულება საჯარო რეესტრის ტექნიკური ხარვეზის გამო გაფორმებიდან დღეში გაუქმდა და იმავე კვირას ხელახლა დაიდო. ორგანომ დაადასტურა: თუ დადება და გაუქმება ერთ საანგარიშო პერიოდშია, დასადეკლარირებელი ოპერაცია აღარ არსებობს.

ძველი სახლის ღირებულება ბარტერში არ ითვლება, ქირის კომპენსაცია ბაზას არ ამცირებს. ბათუმის პროექტში დეველოპერი ფიზიკური პირებისგან იღებდა მიწას დასანგრევ სახლებთან ერთად, ზოგს ფულად დანამატს ან დროებითი საცხოვრებლის „ქირის" კომპენსაციას უხდიდა. ორგანომ №195-ზე დაყრდნობით გამიჯნა: დასანგრევი შენობის ღირებულება გაცვლაში საერთოდ არ მონაწილეობს; ნასყიდობის ხასიათის დანამატი ბაზას ამცირებს, ქირის კომპენსაცია — არა, ის ცალკე, დამოუკიდებელი ხარჯია.

ტექნიკური დეტალი, რომელიც ბუღალტერს გაუადვილებს ცხოვრებას: სსკ მუხლი 72, ნაწილი 1 — ბარტერზე გამოწერილ პირველად საგადასახადო დოკუმენტში საქონლის ღირებულების მითითება სავალდებულო არ არის. ხოლო ჩათვლა ბარტერშიც ჩვეულებრივ ანგარიშ-ფაქტურით ხდება (№195, პუნქტი „დ").

პრაქტიკული დასკვნა

1. დაადგინეთ ხელშეკრულების თარიღი და შეარჩიეთ სწორი „კალენდარი" — 2024+ (ავანსის წესი), 2021–2023 (მიწოდების მომენტი) თუ 2021-მდე (გარდამავალი წესი).
2. 2024+ გარიგებაზე დღგ ჩადეთ ფინანსურ მოდელში მიწის მიღების თვეზე — არა პროექტის დასრულებაზე. თანხა მიწის საბაზრო ფასიდან ითვლება.
3. შეუკვეთეთ მიწის საბაზრო ღირებულების შეფასება მიღების მომენტზე — ბაზა ამ ფასზე დგება და 73.8-ით ორგანოც ამავე საზომს იყენებს.
4. ფულადი გადახდები ხელშეკრულებაში ტიპის მიხედვით გამიჯნეთ — ნასყიდობის დანამატი ბაზას ამცირებს, ქირის/დროებითი განთავსების კომპენსაცია არა.
5. ნუ დაელოდებით რეესტრს და ნუ ენდობით კონტრაქტის ნომინალს — არც ერთი არ განსაზღვრავს არც დაბეგვრის დროს, არც ბაზას.

რისკები

• ავანსის წესის გამოტოვება 2024+ ბარტერზე — დღგ-ის დაგვიანებული დარიცხვა ნიშნავს საურავს მიწის მიღების პერიოდიდან.
• ბაზის არასწორი მხარე — ძველ გარიგებაზე „მისაღების" ფასის გამოყენება (ან პირიქით) ბაზას არსებითად ამრუდებს.
• ნომინალური ღირებულების გამოყენება — 73.8-ით ორგანო საბაზრო ფასზე გადაითვლის.
• ფულადი დანამატისა და კომპენსაციის აღრევა — მთელი თანხის ბაზიდან გამოკლება №195-ის პირდაპირ საწინააღმდეგოა.

მიწის მესაკუთრე ფიზიკური პირის მხარეს (საშემოსავლო გადასახადი ქონების გასხვისებისას) ცალკე სტატიაში განვიხილეთ: ბინის, მიწის თუ სხვა აქტივის გაყიდვა — როდის იბეგრება ნამეტი.

კითხვები გაქვთ დეველოპერულ ბარტერზე? დაგვიკავშირდით: 598 21 27 01