სამართლებრივი პერიოდი: მოქმედი რეჟიმი — წესი ცალკე აანალიზებს 2024-01-01-მდე და შემდეგ დადებულ გარიგებებს
მოკლე პასუხი
ბარტერი (თუნდაც ნაწილობრივ ფულადი) ყოველთვის ფასდება ფულადი ეკვივალენტით; უძრავ ნივთზე — მისაღები ქონების საბაზრო ფასით, დღგ-ის გარეშე. გამონაკლისი (№147/2026-იდან): შერეული ანაზღაურებისას, თუ შემფასებლის დასკვნით მიღებული ქონების საბაზრო ფასი გარიგების ფასზე ნაკლებია, ბაზაა შეთანხმებული ფასი მინუს ფულადი ანაზღაურება.
რატომ არის მნიშვნელოვანი
პირველწყარო-დონის დადასტურება იმისა, თუ როგორ განისაზღვრება დღგ-ის ბაზა ბარტერში — არა ხელშეკრულებაში ჩაწერილი ნომინალური ღირებულებით, არამედ მისაღები საქონლის საბაზრო ფასით. ეს პრინციპი პირდაპირ აზუსტებს -ის მსჯელობას მაღალი ავტორიტეტის წყაროთი. 2026 წლის №147 ცვლილებით ეს წესი დაზუსტდა: შერეული ანაზღაურებისას, თუ შემფასებლის ფასი გარიგების ფასზე დაბალია, ბაზად შეთანხმებული ფასი რჩება (arm's length პირობით).
როდის გამოვიყენოთ
როცა კლიენტი გეგმავს ან უკვე დადებული აქვს მიწა-ფართის ან სხვა უძრავი ნივთის ბარტერული გარიგება, და საჭიროა დღგ-ის ბაზისა და დროში დაბეგვრის მომენტის განსაზღვრა — განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია 2024-01-01-ის წყვეტის თარიღი.
ფაქტობრივი გარემოებები
საჯარო გადაწყვეტილება განმარტავს ორ ცალკე საკითხს: (1) რა ჩაითვლება ბარტერულ ოპერაციად, თუ ანაზღაურება შერეულია (ნაწილობრივ ნატურით, ნაწილობრივ ფულით), და (2) როგორ განისაზღვრება ასეთი ოპერაციის დღგ-ის ბაზა და დაბეგვრის დრო, კონკრეტულად მაშინ, როცა ბარტერის საგანია უძრავი ნივთი.
- გარიგება, რომლის დროსაც საქონლის/მომსახურების სანაცვლოდ ანაზღაურება ხორციელდება ნაწილობრივ არაფულადი და ნაწილობრივ ფულადი სახით — მაგალითად, ფიზიკური პირი მიწის ნაკვეთს გადასცემს საწარმოს, სანაცვლოდ იღებს ამავე ნაკვეთზე აშენებული შენობა-ნაგებობის ნაწილს, ხოლო დანარჩენს — ფულადი ანაზღაურებით.
- წესი ეხება კონკრეტულად უძრავი ნივთის მიწოდებას ბარტერული ოპერაციის ფარგლებში.
- წესი ცალ-ცალკე აანალიზებს 2024 წლის 1 იანვრამდე და შემდეგ დადებულ გარიგებებს.
- 2026 წლის 18 მაისის №147 საჯარო გადაწყვეტილებით (ამოქმედდა გამოქვეყნებისთანავე, 19.05.2026) შეიცვალა პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის ბ ქვეპუნქტი; ახალ რედაქციას ემატება მაგალითი: გარიგების ფასი 1 100 000 ლარი, ფულადი კომპონენტი 700 000 ლარი, შემფასებლის დასკვნით მიწის საბაზრო ღირებულება 600 000 ლარი.
დასმული კითხვები
- წარმოადგენს თუ არა ბარტერულ ოპერაციას გარიგება, სადაც ანაზღაურება ნაწილობრივ ფულადია და ნაწილობრივ არაფულადი
- როგორ განისაზღვრება დღგ-ით დასაბეგრი თანხა უძრავი ნივთის ბარტერისას
- როდის წარმოიშობა დღგ-ის გადახდის ვალდებულება ბარტერული ოპერაციისას (დროში დაბეგვრის მომენტი) 2024 წლის 1 იანვრამდე და შემდეგ დადებულ გარიგებებზე
- რა თანხა გამოიყენება დასაბეგრად, თუ შერეული ანაზღაურებისას შემფასებლის დასკვნით მიღებული ქონების საბაზრო ფასი გარიგების ფასზე ნაკლებია
საგადასახადო საკითხები
- ბარტერული ოპერაციის კვალიფიკაცია შერეული (ნაწილობრივ ფულადი) ანაზღაურებისას
- დღგ-ის ბაზის განსაზღვრა უძრავი ნივთის ბარტერისას — საბაზრო ფასი vs ხელშეკრულების ღირებულება
- დღგ-ის დროში დაბეგვრის მომენტი 2024-01-01-ის წყვეტის გათვალისწინებით
მსჯელობა
სამოქალაქო კოდექსის 521-522-ე მუხლების მიხედვით გაცვლის ხელშეკრულებაში ნაწილობრივი ფულადი ანაზღაურებაც დასაშვებია — ეს არსს არ ცვლის, გარიგება მაინც ბარტერია. სსკ 164-ე მუხლის მიხედვით დღგ-ის ბაზა ბარტერშიც ფულადი ეკვივალენტით განისაზღვრება. ბრძანება №996-ის 48-3 მუხლი უძრავ ნივთზე კონკრეტულად ადგენს — ბაზა არის მისაღები ქონების საბაზრო ფასი, არა ხელშეკრულების ნომინალური თანხა. დროში დაბეგვრის მომენტზე გადამწყვეტია ბრძანება №996-ის 48-1 მუხლი — 2024-01-01-დან ავანსის/ნაწილობრივი ანაზღაურების ზოგადი წესი ბარტერზეც ვრცელდება.
გადაწყვეტილება / პოზიცია
ბარტერი უძრავი ნივთით ფასდება საბაზრო ფასით, დღგ-ის დროში დაბეგვრა კი 2024-01-01-ის შემდეგ ანაზღაურების მიღების პერიოდს მიჰყვება (მანამდე — მიწოდების მომენტს).
პრაქტიკული წესი
მიწა-ფართის ან სხვა უძრავი ნივთის ბარტერის ხელშეკრულებაში ჩაწერილი 'ღირებულება' დღგ-ის ბაზას არ განსაზღვრავს — აუცილებელია დამოუკიდებელი საბაზრო შეფასება, და ხელშეკრულების თარიღი 2024-01-01-თან შედარებით განსაზღვრავს, დროში როდის წარმოიშობა დღგ-ის ვალდებულება. შერეულ ბარტერში შემფასებლის დასკვნა შეინახეთ: თუ ის გარიგების ფასზე დაბალია, №147/2026-ით ბაზა შეთანხმებული ფასია; ფასის ხელოვნური შეცვლის ნიშნები (დამოკიდებულება, არასაბაზრო პირობები) ამ გამონაკლისს აუქმებს.
გამოყენებული მუხლები
მუხ. 46-1, მუხ. 159, ნაწ.1, ქვეპუნქტი ა-ბ, მუხ. 164, ნაწ.1, მუხ. 73, ნაწ.8, ბრძანება 996, მუხ. 48-3, ბრძანება 996, მუხ. 48-1, საჯარო გადაწყვეტილება 147/2026 (ცვლილება)
შენიშვნა სტატუსზე
ოფიციალური, საჯარო დოკუმენტი (ფინანსთა მინისტრის საჯარო გადაწყვეტილება №195, 2024 წლის 7 ივნისი) — კონფიდენციალური არაფერი აქვს, ანონიმიზება არ საჭიროებდა. პირდაპირ ეხმაურება ბაზაში უკვე არსებულ ქეისს (მიწა↔ფართის ბარტერი, №713) — იქ განხილული 'მომსახურება vs საქონელი' გამიჯვნა ცალკეა (თუ მიწა ჯერ არ არის დეველოპერის საკუთრებაში), ეს გადაწყვეტილება კი ცალსახად უძრავი ნივთის ორმხრივ მიწოდებას (ბარტერს) ეხება. | განახლდა 2026-09-24 (t_06deaf8e): №195/2024-ის 1.2.ბ შეცვალა ფინანსთა მინისტრის 2026 წლის 18 მაისის №147 საჯარო გადაწყვეტილებამ (ვებგვერდი 19.05.2026; matsne.gov.ge/ka/document/view/6866086). ტექსტი matsne-დან გადამოწმდა. ხარვეზი აღმოჩნდა Trust Point-ის ბლოგის (18.09.2026) შედარებით.
რისკები
- ხელშეკრულების ნომინალური ღირებულების არასწორად გამოყენება დღგ-ის ბაზად საბაზრო ფასის ნაცვლად
- 2024-01-01-ის წყვეტის თარიღის უგულებელყოფა დროში დაბეგვრის მომენტის განსაზღვრისას
- №147/2026-ის გამონაკლისი არ მოქმედებს, თუ გარიგება არ არის დადებული თავისუფალი კონკურენციისა და ეკონომიკური დამოუკიდებლობის პირობებში ან იკვეთება ფასის ხელოვნური შეცვლა; მაშინ ორგანოს შეუძლია ბაზა საბაზრო ფასით განსაზღვროს (სსკ 73.8).
სქემა
გარიგების ნაკადი: მხარე A გადასცემს მიწას/საქონელს → მხარე B სანაცვლოდ გადასცემს შენობას/საქონელს + შესაძლოა ნაწილობრივ ფულს → გარიგება კვალიფიცირდება ბარტერად მიუხედავად ფულადი ნაწილისა
საგადასახადო ლოგიკა: დგინდება, არის თუ არა შერეული ანაზღაურება ბარტერი — კი → დგინდება დღგ-ის ბაზა თითოეული მხარისთვის — მისაღები ქონების საბაზრო ფასი → დგინდება დროში დაბეგვრის მომენტი — 2024-01-01-მდე/შემდეგ გარჩევით
დაკავშირებული
ქეისები: [] Skills: [[SKILL-VAT_BARTER_GOODS_VS_SERVICES]] · [[SKILL-VAT_SUPPLY_TIMING]]
ანონიმიზებული სასწავლო მასალა. სახელები/საიდენტიფიკაციო მონაცემები პირობითია. Elite Audit — Tax Knowledge Base.