სამართლებრივი პერიოდი: მოქმედი რეჟიმი
რეზიუმე
სსკ 73-ე მუხლის მე-5 ნაწილის გამოყენების ცენტრალური მეთოდოლოგია — ორსაფეხურიანი მოდელი (1. საფუძვლის დადგენა, 2. მეთოდის შერჩევა-გამოყენება). საფუძვლებია: სააღრიცხვო დოკუმენტაციის უქონლობა, დაბეგვრის ობიექტის დაუდგენლობა, ან ერთზე მეტი კანონშეუსაბამობა (აქტივების დაუსაბუთებელი ზრდა/აღურიცხველი ხარჯი/2+ სამართალდარღვევა/არსებითი სხვაობა). მეთოდებია: ფასნამატის მეთოდი (ფორმულით F=(X-Y)/Y×100%), დანახარჯების მეთოდი, შედარების მეთოდი, სხვა ალტერნატიული მეთოდი.
ფაქტობრივი გარემოებები
- არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენება ხდება ორი სავალდებულო საფეხურით: ჯერ დგინდება საფუძველი, შემდეგ შეირჩევა და გამოიყენება მეთოდი — ერთ შემოწმებაში შესაძლოა ერთზე მეტი საფუძველი/მეთოდი დაემთხვეს, თუ პირი რამდენიმე განსხვავებულ საქმიანობას ეწევა (მუხ.6).
- საფუძველია ნებისმიერი ერთი ან ერთზე მეტი: (ა) სააღრიცხვო დოკუმენტაციის უქონლობა (მ.შ. წარუდგენლობა, დაშვებაზე უარი, 3-წლიანი შენახვის ვადის დარღვევა, გამოუწერლობა), (ბ) დაბეგვრის ობიექტის დაუდგენლობა (არაიდენტიფიცირებადი რეალიზაცია, არასწორი კალკულაცია, აღურიცხველი მომსახურება), (გ) ერთზე მეტი კანონშეუსაბამობა — თავად ესეც ოთხი ქვესაფუძვლისგან შედგება: აქტივების დაუსაბუთებელი ზრდა, აღურიცხველი ხარჯი, 2+ სამართალდარღვევა (სალარო აპარატი/ზედმეტობა/დანაკლისი), არსებითი სხვაობა დეკლარირებულსა და ფაქტობრივს შორის (მუხ.7-14).
- აქტივის მიღება არ ჩაითვლება დაუსაბუთებლად, თუ იდენტიფიცირებულია გამცემი პირი, რომელიც ადასტურებს გაცემას (უსასყიდლოდ/მემკვიდრეობით/ჩუქებით/სესხით/მოგებით და ა.შ.) (მუხ.11.3).
- მხოლოდ დეკლარირებული ზარალის ფაქტი (აღურიცხველი ხარჯის გარეშე) არ არის საკმარისი საფუძველი (მუხ.12.3).
- 2+ სამართალდარღვევა ვერ ჩაითვლება საფუძვლად, თუ დავების საბჭომ/სასამართლომ უკვე ბათილად ცნო შესაბამისი ღონისძიების შედეგები (მუხ.13.3).
- ფასნამატის მეთოდი: 5 ეტაპი — დაჯგუფება (ერთგვაროვანი/მსგავსი/ანალოგიური, თითო ჯგუფი ≥2% წლიური რპთ-სგან) → იდენტიფიცირებადი რეალიზაციების გამოცალკევება → ფასნამატის დადგენა (F=(X-Y)/Y×100%, წყაროთა იერარქია: დოკუმენტური→მიმდინარე კონტროლი→სხვა შემოწმება→მესამე პირები→საბაზრო) → გამოყენება → შემოსავლის გადანაწილება (მუხ.16-21).
დასმული კითხვები
- როდის აქვს აუდიტორს უფლება გადავიდეს არაპირდაპირ მეთოდზე
- როგორ გამოითვლება ფასნამატი და როგორ ჯგუფდება პროდუქცია ამისთვის
- რომელი ალტერნატიული მეთოდები არსებობს ფასნამატის გარდა
გადაწყვეტილება / პოზიცია
სსკ 73-ე მუხლის მე-5 ნაწილით არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენება კანონიერია მხოლოდ ორსაფეხურიანი პროცედურის დაცვით — ჯერ კონკრეტული საფუძვლის (დოკუმენტაციის უქონლობა/ობიექტის დაუდგენლობა/2+ კანონშეუსაბამობა) დასაბუთებული დადგენა, შემდეგ საქმიანობის სპეციფიკასთან ადეკვატური მეთოდის (ძირითადად ფასნამატის, ალტერნატივად — დანახარჯების/შედარების) შერჩევა. ფასნამატი დგინდება დოკუმენტური წყაროდან უპირატესად, საბაზრო მონაცემები — მხოლოდ სხვა წყაროების ამოწურვის შემდეგ.
გამოყენებული მუხლები
სსკ მუხ. 73, ნაწ.5, მეთოდური მითითება „ცალკეულ შემთხვევებში პირის საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრის მიზნით" დანართი N10
შენიშვნა სტატუსზე
მეთოდური მითითება „ცალკეულ შემთხვევებში პირის საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრის მიზნით" (ბრძანება №22708, 2019-07-08) დანართი N10 — ბაზაში ამ დოკუმენტის ყველაზე პრაქტიკულად მნიშვნელოვანი ნაწილი, ვინაიდან პირდაპირ განსაზღვრავს არაპირდაპირი დაბეგვრის მთელ მეთოდოლოგიას. თავი 4 (არსებითობა, დოკუმენტურად დაუდასტურებელი ხარჯები, დავის ეტაპზე წარდგენილი დოკუმენტაცია) ტექსტში დაწვრილებით არ არის დამუშავებული — შემდეგ სესიაში სასურველია სრული წაკითხვა და ცალკე ქეისებად/facts-ად დამატება.
ანონიმიზებული სასწავლო მასალა. სახელები/საიდენტიფიკაციო მონაცემები პირობითია. Elite Audit — Tax Knowledge Base.