ოჯახის წევრად ითვლება: პირი, მისი მეუღლე, არასრულწლოვანი შვილი და გერი, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელი თვითონ, უპირობოდ განსაზღვრავს შეიყვანოს თუ არა ოჯახის შემადგენლობაში 40 000 ლარიანი ზღვარის დაანგარიშების მიზნებისთვის მასთან მუდმივად მცხოვრები მშობელი, შვილი და გერი, და, ძმა, ბებია, პაპა, შვილიშვილი.

შემოსავლებში შეიტანება:

- ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი, ხოლო მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირისთვის − სპეციალური რეჟიმით დაბეგვრას დაქვემდებარებული დასაბეგრი შემოსავლის მხოლოდ 25%, ხოლო სხვა დასაბეგრი შემოსავალი − სრული ოდენობით;

- ნებისმიერი შემოსავალი, მათ შორის, სარგებელი, რომელიც დაკავშირებული არ არის ეკონომიკურ საქმიანობასთან;

- დარიცხული ხელფასი.

დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულება არ წარმოეშობა პირს, თუ გასულ საგადასახადო წელს წარდგენილი აქვს დეკლარაცია ან დარიცხული აქვს გადასახადი და არ იცვლება მონაცემები - ამ შემთხვევაში ჩაითვლება, რომ იგივე მონაცემების დეკლარაცია წარადგინა და დაერიცხება იგივე გადასახადი, ხოლო თუ მონაცემები იცვლება აუცილებლად უნდა წარადგინოს 1 ნოემბრამდე შესაბამისი დეკლარაცია.

მეტი ინფორმაციისთვის და დეტალებისთვის იხ. შესაბამისი ლინკი

2024წ 24 ივნისს შემოსავლების სამსახურის უფროსის ბრძანების შესაბამისად განხორციელდა ცვლილება

„გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის № 13446 ბრძანებაში, რომელსაც დაემატა 9¹ მუხლი

მეთოდური მითითების ახალი მუხლით დეტალურად განისაზღვრა ის წესები და პირობები, რის მიხედვითაც ჩამოეწერება ფიზიკურ პირს 2021 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი საგადასახადო დავალიანება. მათ შორის, აღნიშნული ბრძანების ახალი 9¹ მუხლით განისაზღვრა შემდეგი:

309-ე მუხლის 37-ე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავალიანების ჩამოწერის საკითხის შესწავლას დაექვემდებარება ყველა ფიზიკური პირი (მათ შორის, მეწარმე ფიზიკური პირი), რომელსაც ერიცხება აღიარებული, 2021 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და ჩამოწერის მომენტისთვის არსებული, აღიარებული საგადასახადო დავალიანება, მასზე დარიცხული საურავით.

გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე 2021 წლის 1 იანვრის შემდეგ ასახული ოპერაციები, გარდა 2021 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი საგადასახადო დავალიანების დროებითი ბარათიდან ძირითად ბარათზე გადატანის ოპერაციებისა, არ დაექვემდებარება ჩამოწერას.

იმ შემთხვევაში, თუ 2021 წლის 1 იანვრამდე გამოცემული საგადასახადო მოთხოვნ(ებ)ის საფუძველზე პირადი აღრიცხვის ბარათზე დარიცხული თანხების კორექტირება განხორციელდა 2021 წლის 1 იანვრის შემდგომ, კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნ(ებ)ის შედეგად განსაზღვრული საგადასახადო დავალიანება კვლავ განიხილება 2021 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილ დავალიანებად.

დავალიანების ჩამოწერისას, მოსაკრებლის და ადმინისტრაციული ჯარიმის ბარათის ნარჩენი ან/და ზედმეტობა არ გაითვალისწინება.

მეთოდურ მითითებაში ასევე დამატებულია მაგალითები, რაც დეტალურად შეგიძლიათ ნახოთ მითითებულ ბმულზე.

ცვლილება ძალაშია 2024 წლის 25 ივნისიდან.

ცვლილების შესახებ დეტალური ინფორმაცია იხილეთ ბმულზე

ამა წლის 29 მაისს საგადასახადო კოდექსში შესული ცვლილებების მიხედვით(სსკ 309 მუხლი 146 ნაწილი, ცვლილები იხ.ბმულზე) - იმ შემთხვევაში თუ შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში ე.წ ოფშორულ ზონაში(ოფშორული ქვეყნების ჩამონათვალი იხ.ბმულზე) რეგისტრირებულ უცხოურ საწარმოს და საქართველოს საწარმოს წილის/აქციების 100 პროცენტს ერთი და იგივე ფიზიკური პირი (ფიზიკურ პირთა ჯგუფი) ფლობს და კანონის ამოქმედების თარიღიდან 2028 წ 1 იანვრამდე ოფშორული ზონის საწარმო ქართულ საწარმოს გადასცემს ყველა აქტივზე (მათ შორის, წილზე/აქციაზე) საკუთრების უფლებას, მაშინ აღნიშნული ოპერაციის ფარგლებში ოფშორული საწარმო, აგრეთვე მისი დამფუძნებელი ან დამფუძნებლები არ დაიბეგრებიან საწართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავლის კუთხით საშემოსავლო და მოგების გადასახებიდან, ასევე აღნიშნული აქტივების იმპორტისთვის საქართველოში არ გადაიხდიან იმპორტის გადასახადს და საქართველოს საწარმო აღნიშნულ აქტივებზე 2030 წ 1 იანვრამდე არ გადაიხდის ქონების გადასახდს.

ოფშორული ზონების არსისა და დაბეგვრის თავისებურებების შესახებ გთხოვთ იხილოთ ჩვენი შესაბამისი სტატია

ბასს 12 - მოგების გადასახადის - კონცეპტუალური მიდგომები

დასახელებული სტანდარტი ეფუძნება სააღრიცხვო და საგადასახადო მოგების განსხვავების კონცეფიცას. სააღრიცხვო მოგება არის, აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების მოთხოვნების შესაბამისად აღიარებული, საანგარიშგებო პერიოდის წმინდა შემოსავლის ან ზარალის თანხა, საგადასახადო ხარჯის გამოქვითვამდე (2. მუხლი 5).

საგადასახადო (ანუ დასაბეგრი) მოგება (ან საგადასახადო ზარალი) არის სახელმწიფოს შესაბამისი საგადასახადო კანონმდებლობის მარეგულირებელი წესებით განსაზღვრული მოგება (ზარალი), რომლის მიხედვითაც ხდება გადასახადის გადახდა (ან დაბრუნება).

საგადასახადო ხარჯი (საგადასახადო შემოსავალი) არის საანგარიშგებო პერიოდის წმინდა მოგების ან ზარალის განსაზღვრისას გამოყენებული მიმდინარე და გადავადებული გადასახადების მთლიანი თანხა. საგადასახადო ხარჯი შედგება მიმდინარე საგადასახადო ხარჯისა და გადავადებული საგადასახადო ხარჯისაგან. მიმდინარე გადასახადი არის საანგარიშგებო პერიოდის საგადასახადო მოგებიდან (საგადასახადო ზარალიდან) გადასახდელი (დასაბრუნებელი) გადასახადის თანხა.

გადავადებული საგადასახადო ვალდებულება არის დასაბეგრი დროებითი სხვაობით გამოწვეული, მომავალ საანგარიშგებო პერიოდებში გადასახდელი მოგების გადასახადის თანხა.

გადავადებული საგადასახადო აქტივი არის მოგებიდან გადასახადის თანხა, რომელიც უნდა აღდგეს მომავალ საანგარიშეგბო პერიოდში. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტი რაიმე თანხას უბრუნებს საწარმოს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსში ამის შესახებ არაფერია ნათქვამი და ვფიქრობთ, ამის აუცილებლობაც არ არსებობს. დაბრუნებას ექვემდებარება მხოლოდ წინასწარ ზედმეტად გადარიცხული მოგების გადასახდისათვის გადახდილი თანხები.

დროებით სხვაობას უწოდებენ ბალანსში წარდგენილი აქტივის ან ვალდებულების საბალანსო ღირებულებასა და მის საგადასახადო ბაზას შორის განსხვავების თანხას. დროებითი სხვაობა შეიძლება იყოს ორნაირი:

ა). დასაბეგრი დროებითი სხვაობა, რომელიც უნდა დაემატოს მომავალ საანგარიშგებო პერიოდებში საგადასახადო მოგების (საგადასახადო ზარალის) თანხას, როდესაც აქტივის ან ვალდებულების საბალანსო ღირებულების ამოღება ან დაფარვა მოხდება;

ბ). გამოსაქვითი დროებით სხვაობა, რომელიც მომავალ სანგარიშეგებო პერიოდში უნდა გამოიქვითოს საგადასახადო მოგების (საგადასახადო ზარალის) თანხიდან, როდესაც აქტივის ან ვალდებულების საბალანსო ღირებულების ამოღება ან დაფარვა მოხდება.

აღრიცხვის სტანდარტებით, აღიარებული შემოსავლებისა და ხარჯების სხვაობით მიღებული დასაბეგრი

მოგება, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ხშირად განსხვავდება ქვეყნის საგადასახადო კანონმდებლობის მოთხოვნებით აღიარებული შემოსავლებისა და ხარჯებისაგან. შესაბამისად, სააღრიცხვო მოგება საგადასახადო მოგებისაგან განსხვავდება. ამდენად, წარმოიშობა სხვაობა მათ შორის, რომელიც შეიძლება წარმოადგენდეს გადავადებულ საგადასახადო აქტივს ან გადავადებულ საგადასახადო ვალდებულებას.

მაგალითად განვიხილოთ რამდენიმეწლიანი პერიოდი, სადაც მოცემულია სააღრიცხვო და საგადასახადო მოგების მაჩვენებლები და შესაბამისი გადასახადები (იხ. ცხრილი 1). დაშვებულია, რომ მოგების გადასახადის განაკვეთია 15%:

მოგებისა და მოგებიდან გადასახადის მაჩვენებლები

ცხრილი 1

ცხრილის მონაცემებს საფუძველზე ვასკვნით, რომ ბას 12-ის მოთხოვნების თანახმად, საწარმომ პირველ წელს უნდა აღიაროს (ანუ აღრიცხოს):

მოგების საგადასახადო ხარჯი სააღრიცხვო მოგებიდან - 1155ლ

ვალდებულება ბიუჯეტთან საგადასახადო მოგებიდან - 1050 ლ

მაშასადამე, წარმოიშვა სხვაობა 105 ლარი. სწორედ ეს სხვაობა წამოადგენს გადავადებულ საგადასახადო ვალდებულებას.

მეორე წელს, საწარმო აღიარებს:

მოგების საგადასახადო ხარჯს - 1200 ლ.

ვალდებულება ბიუჯეტთან კი - 1380 ლარს.

ამ შემთხვევაში წარმოიშობა გადავადებული საგადასახადო აქტივი - 180 ლ და ა.შ.

მაშასადამე, როცა სააღრიცხვო მოგება მეტია საგადასახადო მოგებაზე, წარმოიშობა გადავადებული საგადასახადო ვალდებულება. ხოლო, როცა სააღრიცხვო მოგება ნაკლებია საგადასახადო მოგებაზე, გადავადებული საგადასახადო აქტივი წარმოიშობა. ბას12 - სწორედ ამ გადახრების აღრიცხვას მოითხოვს.

ბუღალტრულად აღნიშნული ოპერაციები აისახება ორი მეთოდით:

პირველი სქემიდან ნათლად ჩანს, რამდენად შრომატევადია გადავადებული საგადასახადო აქტივის და გადავადებული საგადასახადო ვალდებულების აღრიცხვა. ამასთან, თუ გათვალისწინებული იქნება ისიც, რომ აღრიცხვისა და აუდიტის მუშაკებმა ერთმანეთისაგან უნდა განაცალკეონ მუდმივი და დროებითი სხვაობები, რომელთაგან მხოლოდ დროებითი სხვაობა აღირიცხება, პროცესი კიდევ უფრო რთულდება. ამიტომ, საწარმოები საკმაო მოცულობის ფინანსურ ხარჯებს ეწევიან ამ სამუშოს შესასრულებლად. იმავე სქემიდან ასევე თვალსაჩინოა, რომ მიუხედავად იმისა, გადავადებული საგადასახადო აქტივი არსებობს თუ გადავადებული საგადასხადო ვალდებულება, ის გავლენას არ ახდენს ბიუჯეტთან წარმოშობილ ვალდებულბაზე და ბიუჯეტში მიმავალ ფულად ნაკადებზე. მათი აღრიცხვით, ჯერ ერთი, მოგება-ზარალის ანგარიშგებაში წარმოდგენილია არარეალური წმინდა მოგება, რაც ეწინააღმდეგება აღრიცხვის ტანდარტების მოთხოვნას საიმედო ინოფორმაციის გამოქვეყნების შესახებ (2. მუხლი 2) და მეორე მხრივ, ბუღალტრულ ბალანსში ასახულია გადავადებული სგადასახადო აქტივი და გადავადებული საგადასახადო ვალდებულება, რომელთაც ეკონომიკური შინაარსით საწარმოსათვის არანაირი ანალიზური მნიშვნელობა არ გააჩნიათ. „მათი აღრიცხვით, ჯერ ერთი, მოგება-ზარალის ანგარიშგებაში წარმოდგენილია არარეალური წმინდა მოგება და შესაბამისად არარეალური იქნება მაგალითად კოეფიციენტი ROE (წმინდა მოგების ფარდობა სააქციო კაპიტალთან) და მომგებიანობის სხვა მაჩვენებლებიც. მეორე მხრივ, ბუღალტრულ ბალანსში წარმოდგენილ გადავადებული საგადასახადო აქტივისა და გადავადებული საგადასახადო ვალდებულების მაჩვენებლებს საწარმოს სტაბილურობის შეფასებისათვის არანაირი ანალიზური მნიშვნელობა არ გააჩნიათ. ისინი ფაქტობრივად მკვდარი რიცხვებია, რომელთაც საწარმოს ფინანსური პოზიციის დახასიათება არცერთი ასპექტით არ შეუძლიათ. ზემოთქმულიდა გამომდინარე, ვთვლით რომ გადავადებული საგდასახადო აქტივის და გადავადებული საგადასახადო ვადლებულების აღრიცხვის მოთხოვნა ეკონომიკური შინაარსით გაუმართლებელია

მოგების გადასახადის აღრიცხვის პრობლემებზე აგრეთვე წერენ უცხოელი ავტორები Aletkin, P. A. (2011), Michael Raine (2013), Norman, W. (2006), Vuckovic-Milutinovic, S., & Lukic, R. (2013). ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მართებულად მიგვაჩნია, გადავადებული საგადასახადო აქტივი და გადავადებული საგადასახდო ვალდებულებები არ აღირიცხოს. საკმარისი იქნება მოგების გადასახადის ხარჯის ანგარიშის დებეტში აღირიცხოს არა სააღრიცხვო მოგებიდან გამოთვლილი გადასახადის თანხა, როგორც ამას მე-12 სტანდარტი მოითხოვს, არამედ აღირიცხოს საგადასახადო მოგების საფუძვლეზე დადგენილი გადასახადის თანხა. ამის შედეგად, სააღრიცხვო მოგებიდან გამოიქვითება თანხა, რომელიც, ფაქტობრივად, მიემართება ბიუჯეტში საწარმოდან. შედეგად, მოგება/ზარალის ანგარიშგებაში აისახება რეალური წმინდა მოგება, რომელიც რჩება საწარმოს მესაკუთრეების განკარგულებაში, საიდანაც ისინი დივიდენდებს ელოდებიან. ყოველივე ზემოთქმულიგან გამომდინარე, საკმარისად მიგვაჩნია მხოლოდ ერთი ბუღალტრული გატარება მოგების გადასახდის დარიცხვაზე, საგადასახადო მოგებიდან გამოთვლილი თანხით (7. გვ. 291). მაგალითად (იხ. ცხრილი 1):

დებ - მოგების გადასადის ხარჯი -1050 ლ

კრ - ვალდებულება ბიუჯეტთან - 1050 ლ

საიდანაც ჩვეულებრივ მოხდება წლის განმავლობაში გადახდილი გადასახდების ჩათვლა და შემდეგ, საბოლოო ანგარიშსწორება ბიუჯეტთან. ასეთი მიდგომით, მე-12 სტანდარტში მოცემული მოგების გადასახადის

აღრიცხვის მეთოდიკა, მიშვნელოვნად მარტივდება. ამასთან, მოგება-ზარალის ანგარიშგებაში რეალური წმინდა მოგების მაჩვენებელი იქნება ასახული. ხოლო ბუღალტრულ ბალანში აღარ იქნება გადავადებული საგადასახდო აქტივის (ვალდებულების) უსარგებლო მონაცემები, რომელთაც საწარმოსათვის ანალიზური მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

ახალი მიდგომის მიხედვით ნებისმიერ არარეზიდენტ ფიზიკურ პირს, რომელთაც საქართველოს ტერიტორიაზე აქვთ უძრავი ქონება (ბინა, ავტოფარეხი, კომერციული ფართი...) საგადასხადო ორგანო დაარიცხავს სავარაუდო ქონების გადასახადს მის საკუთრებაში არსებული დასაბეგრ ქონებაზე - უმაღლესი განაკვეთით(საბაზრო ღირებულების 0,8%-1%), თუ აღნიშნული არარეზიდენტი ფიზიკური პირები არ დარეგისტრირებიან შემოსავლების სამსახურის ოფიციალურ გვერდზე www.rs.ge და ყოველი წლის 1 ნოემბრამდე არ წარადგენენ ქონების დეკლარაციას.

უნდა აღინიშნოს, რომ საგადასხადო კოდექსის 206 მუხლი პირველი ნაწილის "ა" ქვეპუნქტით ქონების გადასახადისაგან გათავისუფლებულია ფიზიკური პირის დასაბეგრი ქონება (გარდა მიწისა), თუ ამ პირის ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები არ აღემატება 40 000 ლარს, ხოლო თუ აღნიშნული შემოსავალი აღემატება 40 000ლ:

• 40 000 ლარიდან 100 000 ლარამდე შემოსავლის მქონე ოჯახებისათვის ქონების საბაზრო ღირებულების – 0.05%-დან 0.2%-მდე განაკვეთით.
• 100 000 ლარის ან მეტი შემოსავლის მქონე ოჯახებისათვის ქონების საბაზრო ღირებულების – 0.8%-დან 1%-მდე განაკვეთით.

უნდა აღინიშნოს, რომ არარეზიდენტ ფიზიკურ პირებთან მიმართებით, რეზიდენტებისგან განსხვავებით შემოსავლების შესახებ ინფორმაცია საგადასახადოსთვის არ არის ხელმისაწვდომი, შესაბამისად არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ ქონების გადასახადის დეკლარაციის წარუდგენლობის შემთხვევაში შემოსავლების სამსახური მიიჩნევს, რომ ასეთი არარეზიდენტი ფიზიკური პირის შემოსავლები 100 000 ლარს აჭარბებს, შედეგად შემოსავლების სამსახური იმ არარეზიდენტ ფიზიკურ პირებს, რომლებსაც მაგალისთვისთვის – საქართველოში საკუთრებაში გააჩნიათ ბინა ან სახლი მათ მიერ დეკლარაციის წარუდგენლობის შემთხვევაში მაქსიმალური განაკვეთის მიხედვით დაბეგრავს (0.8%-დან 1%-მდე) და მოსთხოვს უმაღლესი განაკვეთით დაანგარიშებულ ქონებაზე ქონების გადასახადის გადახდას.

შესაბამისად აღიშნულის გათვალისწინებით სასურველია არარეზიდენტ ფიზიკურმა პირებმა თავადვე მოახდინონ ქონების დეკლარაციის წარდგენა, რომ თავი აარიდონ შემდგომ გართულებს, რაც მდგომარეობს საგადასხადო ვალდებულების დარიცხვასა და შესაბამისი აღსრულების ღონისძიებების გააქტიურებაში, რაც გამოიხატება ქონების და ანგარიშების დაყადაღებით და ასევე საზღვრის კვეთისას შესაბამისი გართულებებით.

აღნიშნული სიტუაციური სახელმძღვანელოს სანახავად დააჭირეთ აქ

2020 წ 5 მაისს ფინანსთა სამინისტროს მიერ მიღებულ იქნა საჯარო გადაწყვეტილება საიჯარო აქტივის გამოყენების უფლების ქონების გადასახადით დაბეგვრის თაობაზე“

აღნიშნული გადაწყვეტილება განმარტავს იმ სამართლებრივ საფუძვლებს, რომლის მიხედვითად საიჯარო აქტივის გამოყენების უფლებით ფლობა საგადასახადო კოდექსის მიზნებისთვის არ წარმოშობს ქონების გადასახადით დაბეგვრის ვალდებულებას

ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტი (ფასს) 16-ის 47-ე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად:

„მოიჯარემ შემდეგი ინფორმაცია ან ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში უნდა წარმოადგინოს, ან გაამჟღავნოს განმარტებით შენიშვნებში:

ა) აქტივების გამოყენების უფლებები სხვა აქტივებისგან განცალკევებით. თუ მოიჯარე აქტივების გამოყენების უფლებებს განცალკევებით არ წარადგენს ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში, მაშინ მოიჯარემ:

(i) აქტივების გამოყენების უფლებები უნდა ჩართოს ანგარიშგების იმ მუხლში, რომლის შემადგენლობაშიც აისახებოდა შესაბამისი საიჯარო აქტივები იმ შემთხვევაში, თუ საწარმოს საკუთრებაში იქნებოდა; და

(ii) გაამჟღავნოს ინფორმაცია იმის შესახებ, ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგების რომელ მუხლებში არის ასახული ამგვარი აქტივების გამოყენების უფლებები“.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაძლებელია პირის საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული მატერიალური აქტივის (მაგალითად, შენობა-ნაგებობის) გამოყენების უფლება აღრიცხული ჰქონდეს ფინანსური ანგარიშგების ძირითადი საშუალებების მუხლის შემადგენლობაში.

გასათვალისწინებელია, რომ სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, არამატერიალური აქტივი წარმოადგენს ფიზიკური ფორმის არმქონე, იდენტიფიცირებად არაფულად აქტივს, რომელსაც პირი იყენებს საქონლის წარმოების, საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის, სხვისთვის იჯარით გადაცემის ან/და ადმინისტრაციული მიზნებისათვის. არამატერიალურ აქტივს მიეკუთვნება: საავტორო უფლება, პატენტი, სავაჭრო ნიშანი, გუდვილი, კომპიუტერული პროგრამა, ლიცენზია, იჯარის უფლება, ფრანჩიზი, საბადოს დამუშავების უფლება, იმპორტისა და ექსპორტის სპეციალური უფლებები და სხვა ამგვარი არამატერიალური აქტივები.

სსკ-ის მე-8 მუხლის 31-ე ნაწილი განმარტავს, რომ ძირითადი საშუალება არის მატერიალური აქტივი, რომელსაც პირი იყენებს საქონლის წარმოების, საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის, იჯარით (მათ შორის, ლიზინგით) გადაცემის ან/და ადმინისტრაციული მიზნებისათვის და რომლის სასარგებლო გამოყენების ვადა ერთ წელზე მეტია.

ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტი (ბასს) 16-ის მე-6 პუნქტის მიხედვით, ძირითადი საშუალებები არის მატერიალური აქტივები, რომლებიც:

ა) იმყოფება საწარმოს მფლობელობაში და გამოიყენება: საქონლის ან მომსახურების წარმოებაში ან მისაწოდებლად, იჯარით გასაცემად ან ადმინისტრაციული მიზნებისათვის; და

ბ) გათვალისწინებულია ერთ საანგარიშგებო პერიოდზე მეტი ხნით გამოსაყენებლად.

ამდენად, საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის 31-ე ნაწილისა და ბასს 16-ის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, ძირითადი საშუალება განმარტებულია როგორც მატერიალური აქტივი.

აღსანიშნავია, რომ საგადასახადო კოდექსის მიზნებისთვის, ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტს წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის ბალანსზე ძირითად საშუალებად აღრიცხული აქტივები. ამასთან, აქტივის ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში ასახვის საკითხი რეგულირდება და განისაზღვრება „ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად.

ამრიგად, როგორც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის, ასევე ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების სტანდარტების მიხედვით, აქტივის გამოყენების უფლება არ წარმოადგენს მატერიალურ აქტივს და, შესაბამისად, სსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიზნსთვის, არ უნდა იქნას განხილული ძირითად საშუალებად. აქედან გამომდინარე, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ გადასახადის გადამხდელს ამგვარი აქტივები, ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების სტანდარტების მოთხოვნების შესაბამისად, ფინანსური მდგომარეობის ანგარიშგებაში აღრიცხული აქვს ძირითადი საშუალებების ჯგუფში, ამ გადამხდელისათვის არ წარმოშობს სსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტს.

სუბიექტი (გარდა არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირისა) ვალდებულია მისთვის ამ კანონით დადგენილი ფინანსური ანგარიშგება (მათ შორის, კონსოლიდირებული ანგარიშგება), მმართველობის ანგარიშგება (მათ შორის, კონსოლიდირებული ანგარიშგება), სახელმწიფოს მიმართ განხორციელებული გადახდების შესახებ ანგარიშგება და ამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში აუდიტორული დასკვნა ერთად, დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბრისა, წარუდგინოს სამსახურს.

რაც ნიშნავს, რომ უმოქმედო საწარმოსაც ევალება ანგარიშგების წარდგენა, მაგრამ იქმნება ტექნიკური დაბრკოლება : კერძოდ მაშინ როდესაც რს გვერდზე აქვს სტატუსი "უმოქმედო" - არ ივსება საქმიანობის სახეები, ხოლო სტატუსი "მოქმედად" რომ გადააკეთოთ ტექნიკურად - მაშინ რს მოითხოვს სხვა კომპონენტებთან ერთად ბანკის ანგარიშის მითითებასაც, რაც რიგ შემთხვევებში არ აქვთ მსგავს საწარმოებს, გამოსავალი მარტივია: ფინანსური ანგარიშგების შევსებისას, რეპორტალზე, პირველივე გვერდზე მოუხსენით მონიშვნა "ფუნქციონირებადი საწარმო" და ჩვეულებრივ შეძლებთ ანგარიშგების გადაგზავნას საქმიანობის სახეების და სხვა ინფორმაციის მოთხოვნის გარეშე.

დამატებითი კითხვებისთვის გთხოვთ დაგვიკავშირდეთ

1. ტურისტების შემოყვანა საქართველოში

2. ტურისტების გაყვანა საზღვარგარეთ

2) ტურისტული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრა ტურისტის საქართველოში შემოყვანისას

საგადასახადო კოდექსისი 172-ე მუხლის მე-4 ნაწილი მიხედცვით დღგ-ისგან ჩათვლის უფლებით გათავისუფლებულია ტუროპერატორის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე უცხოელი ტურისტის ორგანიზებული შემოყვანა და მისთვის საქართველოს ტერიტორიაზე ტურისტული პროდუქტის მიწოდება.

სსკ-ის 157-ე მუხლის „ც“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ტურისტული პროდუქტი არის ტურისტული მომსახურების სახეობათა (მათ შორის, ტრანსპორტირება, განთავსება, კვება, გიდის მომსახურება, აგრეთვე ტურისტული მომსახურების დამხმარე მომსახურება) არანაკლებ ორი კომპონენტის ერთობლიობა. ამავე მუხლის „შ“ და „ჩ“ ქვეპუნქტების მიხედვით, ტუროპერატორი არის პირი, რომელიც ახორციელებს ტურისტული პროდუქტის ფორმირებას და ტურისტისთვის მიწოდებას, ხოლო ტურისტი – ფიზიკური პირი, რომელსაც მიეწოდება ტურისტული პროდუქტი, საქართველოში არანაკლებ 24 საათის და არაუმეტეს ერთი წლის ვადით მოგზაურობის (მათ შორის, დასვენების ან/და გაჯანსაღების) მიზნით.

მაგალითისთვის, განვიხილოთ ტურისტული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის საკითხი, როდესაც თავისი სახელით მოქმედი ტუროპერატორი, მის მიერ საქართველოში ორგანიზებულად შემოყვანილ ტურისტს, უწევს შემდეგ მომსახურებებს:

√ სასტუმროში განთავსება;

√ კვება;

√ საქართველოში ტრანსფერი;

√ სამოგზაურო დაზღვევა.

უპირველს ყოვლისა უნდა დადგინდეს კოდექსის მიხედვით მომსახურების გაწევის ადგილად რა ითვლება, ვინაიდან საგადასხადო კოდექსით დღგ-თი იბეგრება მხოლოდ საქართველოში გაწეული მომსახურება, შესაბამისად თუ ჩაითვალა, რომ მომსახურება საზღვარგარეთ არის გაწეული - ავტომატურად არ დაიბეგრება;

√ სასტუმროში განთავსების მომსახურების გაწევის ადგილის განსაზღვრისას, გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ნივთთან დაკავშირებული მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მდებარეობს უძრავი ნივთი;

√ სარესტორნე ან/და კვების მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც ეს მომსახურება ფაქტობრივად ხორციელდება;

√ მგზავრისთვის ტრანსპორტირების მომსახურების გაწევის ადგილის განსაზღვრისას მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც ხორციელდება ტრანსპორტირება.

შესაბამისად, შემომყვანი ტურის ფარგლებში აღნიშნული მომსახურებები გაიწევა საქართველოს ტერიტორიაზე, შესაბამისად, მომსახურების გაწევის ადგილად მიიჩნევა საქართველო, რაც სსკ-ის 159-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წარმოადგენს დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციას.

სამოგზაურო დაზღვევა

სამოგზაურო დაზღვევით უზრუნველყოფის მომსახურება, თუ ის გაიწევა ტურისტული პროდუქტის მიწოდების ფარგლებში, წარმოადგენს ძირითადი ტურისტული მომსახურების დამხმარე მომსახურებას, რადგან ასეთი მომსახურების შეძენა არ წარმოადგენს მომხმარებლის (ტურისტის) ძირითად მიზანს, თუმცა გაიწევა ძირითადი მომსახურების (ტურისტული მომსახურების) მიღების პირობების გაუმჯობესების ან/და უკეთ სარგებლობის უზრუნველსაყოფად.

ასევე, დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობის ფარგლებში პირის მიერ გაწეული მომსახურება ექცევა სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-14 ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის მოქმედების არეალში.

პირის მიერ ტურისტის სამოგზაურო დაზღვევით უზრუნველყოფის მომსახურების გაწევაზე, როდესაც იგი გაიწევა საქართველოს ტერიტორიაზე ორგანიზებულად შემოყვანილი უცხოელი ტურისტისთვის საქართველოს ტერიტორიაზე ტურისტული პროდუქტის მიწოდების ფარგლებში, ვრცელდება განსხვავებული შინაარსის ორი საგადასახადო შეღავათი, კერძოდ სსკ-ის 172-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „პ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დღგ-ისგან ჩათვლის უფლებით გათავისუფლებულია ტუროპერატორის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე უცხოელი ტურისტის ორგანიზებული შემოყვანა და მისთვის საქართველოს ტერიტორიაზე ტურისტული პროდუქტის მიწოდება და, ამავდროულად, ამავე კოდექსის 171-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, ჩათვლის უფლების გარეშე დღგ-ისგან გათავისუფლებულია დაზღვევა ან/და გადაზღვევა, თანმდევი მომსახურებების ჩათვლით, რომელსაც სადაზღვევო ბროკერი ან/და სადაზღვევო აგენტი ახორციელებს- შესაბამისად დაზღვავის მომსახურების ნაწილშიც ტუროპერატორი არ დაიბეგრება დღგ-თი;

2) ტურისტული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრა ტურისტის საქართველოდან გაყვანისას

სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს მომსახურების გაწევის ადგილის განსაზღვრის ზოგადი წესს, რომლის მიხედვითაც, თუ ამ მუხლით სხვა რამ არ არის დადგენილი:

ა) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების მიმღები არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არის დასაბეგრი პირი;

ბ) მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების გამწევი (დასაბეგრი პირი) არის დაფუძნებული, თუ მომსახურების მიმღები არ არის დასაბეგრი პირი.

ასასთანავე ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანებით დამტკიცებული „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“ ინსტრუქციის (შემდგომ – ინსტრუქცია) 66⁵ მუხლის მიხედვით, თუ სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-3 ან მე-12-მე-14 ნაწილების მიხედვით, ტურისტული მომსახურების გაწევის ადგილად ითვლება საქართველოს ტერიტორია, მაგრამ ამ მომსახურებით ფაქტობრივი სარგებლობა ან/და მისი გამოყენება ხდება საქართველოს ტერიტორიის გარეთ, აღნიშნული მომსახურება განიხილება საქართველოს ფარგლების გარეთ გაწეულად.

მაგალითისთვის , განვიხილოთ ტურისტული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის საკითხი, თუ თავისი სახელით მოქმედი ტუროპერატორი, ტურისტს საქართველოდან გაყვანისას, უწევს შემდეგ მომსახურებებს:

√ სასტუმროში განთავსება;

√ კვება;

√ საქართველოში ტრანსფერი;

√ სამოგზაურო დაზღვევა;

√ სავიზო მხარდაჭერა.

სასტუმროში განთავსება, კვება

სასტუმროში განთავსების მომსახურება უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ მომსახურებად განიხილება, რომლის გაწევის ადგილიც განისაზღვრება სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-4 ნაწილით, ხოლო კვების მომსახურების გაწევის ადგილს განსაზღვრავს ამავე მუხლის მე-11 ნაწილი. სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-4 და მე-11 ნაწილების გათვალისწინებით, როგორც სასტუმროში განთავსების, ასევე კვების მომსახურების გაწევის ადგილს არ წარმოადგენს საქართველოს ტერიტორია. შესაბამისად, ტუროპერატორის მიერ განსახილველი მომსახურების გაწევისას არ ხორციელდება სსკ-ის 159-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია, ამდენად, არ ექვემდებარება დღგ-ით დაბეგვრას საქართველოში.

საქართველოში ტრანსფერი

საქართველოში ტრანსფერის მომსახურება გულისხმობს საცხოვრებელი ადგილიდან საქართველოში მდებარე აეროპორტამდე და პირიქით, საქართველოში მდებარე აეროპორტიდან საცხოვრებელ ადგილამდე ტრანსპორტირებას.

აღნიშნული მომსახურების გაწევის ადგილი განისაზღვრება სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-9 ნაწილით და, შესაბამისად, ცალკე გაწეული ამ მომსახურებაზე ვერ გავრცელდება ამავე მუხლის მე-15 ნაწილისა და ინსტრუქციის 66⁵ მუხლის დებულებები.

შესაბამისად, ოპერაციის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია წარმოადგენს თუ არა პირის მიერ გაწეული ტრანსფერის მომსახურება ტურისტული პროდუქტის მიწოდების ნაწილს.

თუ აღნიშნული მომსახურება გაიწევა გამყვანი ტურის ფარგლებში ერთიანი ტურისტული პროდუქტის მიწოდების სახით, უნდა მივიჩნიოთ, რომ იგი წარმოადგენს ტურისტული მომსახურების ნაწილს, რაც სსკ-ის 162¹ მუხლის მე-15 ნაწილისა და ინსტრუქციის 66⁵ მუხლის თანახმად, განიხილება საქართველოს ფარგლების გარეთ გაწეულად და, შესაბამისად, ტუროპერატორს არ წარმოეშობა აღნიშნული მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის ვალდებულება.

სამოგზაურო დაზღვევა

სსკ-ის 1621 მუხლის მე-14 ნაწილის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც:

√ არადასაბეგრი პირი დაფუძნებულია, აქვს მუდმივი მისამართი ან ჩვეულებრივ ცხოვრობს საქართველოს ფარგლების გარეთ, მომსახურების გაწევის ადგილად არ განიხილება საქართველოს ტერიტორია და, შესაბამისად, სსკ-ის 159-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციას ადგილი არ აქვს, რის საფუძველზეც პირს არ წარმოეშობა საგადასახადო ვალდებულება დღგ-ის ნაწილში;

√ არადასაბეგრი პირი დაფუძნებულია, აქვს მუდმივი მისამართი ან ჩვეულებრივ ცხოვრობს საქართველოში, მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება საქართველოს ტერიტორია. ამასთან, სსკ-ის 171-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობის ფარგლებში გაწეული მომსახურება დღგ-ისგან გათავისუფლებულია ჩათვლის უფლების გარეშე, რის საფუძველზეც პირს ამ შემთხვევაშიც არ წარმოეშობა საგადასახადო ვალდებულება დღგ-ის ნაწილში.

დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობის ფარგლებში არადასაბეგრი პირისთვის გაწეული მომსახურება ექცევა სსკ-ის 1621 მუხლის მე-14 ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის მოქმედების არეალში და მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც იგი არის დაფუძნებული, აქვს მუდმივი მისამართი ან ჩვეულებრივ ცხოვრობს. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება საქართველო.

მიუხედავად აღნიშნულისა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული მომსახურება გაიწევა როგორც გამყვანი ტურის ფარგლებში ერთიანი ტურისტული პროდუქტის მიწოდების დამხმარე მომსახურება, სსკ-ის 1621 მუხლის მე-15 ნაწილისა და ინსტრუქციის 665 მუხლის თანახმად, იგი განიხილება საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაწეულად და, შესაბამისად, ტუროპერატორს არ წარმოეშობა ამ მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის ვალდებულება.

სავიზო მხარდაჭერა

სავიზო მხარდაჭერის უზრუნველყოფა მოიცავს ტურისტისთვის, საქართველოს ფარგლებს გარეთ გაყვანის მიზნით, სავიზო დოკუმენტების მომზადებას, წარდგენას შესაბამისი ქვეყნის კანონმდებლობით განსაზღვრულ უწყებაში და ამ მიზნით განხორციელებულ სხვა ქმედებებს.

სავიზო მხარდაჭერის მომსახურების გაწევის შემთხვევაში, ამ მომსახურების გაწევის ადგილი განისაზღვრება სსკ-ის 1621 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად. ამდენად, თუ მომსახურების მიმღები არ არის დასაბეგრი პირი, მომსახურების გაწევის ადგილად განიხილება ადგილი, სადაც მომსახურების გამწევი (დასაბეგრი პირი) არის დაფუძნებული.

გასათვალისწინებელია, რომ აღნიშნული მომსახურება ვერ იქნება განხილული ტურისტულ მომსახურებად, რამდენადაც იგი არ არის პირდაპირ კავშირში ტურისტის მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებასთან და არ ეხება მისი განთავსების, კვების, ტუროპერატორულ, ტრანსპორტირების, საექსკურსიო, გასაჯანსაღებელ და მსგავს საქმიანობას, არამედ გულისხმობს პირისთვის დახმარების აღმოჩენას ვიზის მისაღებად.

ტუროპერატორის მიერ გაწეული აღნიშნული მომსახურება წარმოადგენს ტურისტული მომსახურების დამხმარე მომსახურებას და გაიწევა გამყვანი ტურის ფარგლებში ერთიანი ტურისტული პროდუქტის მიწოდების სახით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სსკ-ის 1621 მუხლის მე-15 ნაწილისა და ინსტრუქციის 665 მუხლის თანახმად, იგი განიხილება საქართველოს ფარგლების გარეთ გაწეულად და, შესაბამისად, ტუროპერატორს არ წარმოეშობა ამ მომსახურების დღგ-ით დაბეგვრის ვალდებულება.

ამასთანავე საგულისხმოა, რომ პირი უფლებამოსილია ჩაითვალოს საქართველოს ტერიტორიაზე უცხოელი ტურისტის ორგანიზებული შემოყვანისა და მისთვის საქართველოს ტერიტორიაზე ტურისტული პროდუქტის მიწოდების მიზნით შეძენილ საქონელზე/მომსახურებაზე გადახდილი დღგ, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული შეზღუდვების გათვალისწინებით.

არარეზიდენტი კომპანიების დაბეგვრის კუთხითაც იმ შემთხვევაში თუ პირობითად სესხისთვის გადახდილი პროცენტი ან როიალტი, იბეგრება 5%, ოფშორში გადახდილი იგივე გადასახადები იბეგრება 15%, იგივე მიდგომაა სხვა გადახდილ თანხებთან მიმართებითაც.

ამასთანავე თუ რეზიდენტს პირდაპირ ან არაპირდაპირ ეკუთვნის უცხოური საწარმოს საწესდებო კაპიტალის 10% მეტი, ან, თუ მას აქვს იურიდიული პირის ხმის უფლების მქონე წილის 10% მეტი, რომელიც, თავის მხრივ, შემოსავალს იღებს შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში, მაშინ ეს შემოსავალი ან შემოსავლის ნაწილი, რომელიც ეკუთვნის რეზიდენტს, შეიტანება მის დასაბეგრ შემოსავალში.

საქართველოს მთავრობის 615 ბრძანებით განსაზღვრულია ქვეყნების ჩამონათვალი, რომელნიც 98² მუხლის მე-5,6 ნაწილების მიზნებისთვის განიხილება ოფშორულ ზონებად - შესაბამისად ამ ქვეყნებთან დაკავშირებული ხარჯი არ ითვლება ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებულად და იბეგრება მოგების გადასახადით;

საინტერესოა რა არის ოფშორული ზონა და რა რისკები არსებობს ოფშორულ ზონაში რეგისტრირებული კომპანიების მხრიდან - გადასახადებისგან თავის არიდების კუთხით:

ოფშორულ ზონებში კომპანიები საკმაოდ დიდი რაოდენობით რეგისტრირდებიან, 1973 წელს იაპონიის ქალაქ კიოტოში მოწვეული საერთაშორისო კონფერენციის თანახმად, თავისუფალი ეკონომიკური ზონა, ანუ “ფრანკო ზონა” ქვეყნის ტერიტორიის ის ნაწილია, სადაც საქონელი განიხილება, როგორც საბაჟო ტერიტორიის საზღვრებს გარეთ მყოფი ობიექტი, ანუ ის ტერიტორია, სადაც დაცულია საბაჯო ექსტერიტორიულობის პრონციპი.

თავისუფალი ეკონომიკური ზონის განსაკუთრებული სახეა ოფშორული ზონა.

ოფშორული ბიზნესი განსაკუთრებით სწრაფი ტემპით ვითარდება XXს-ის 50-იანი წლების შემდგომ პერიოდში, რაც იმით იყო გამოწვეული, რომ განვითარებულ ქვეყნებში ბიზნესზე საკმაოდ მაღალი გადასახადები იქნა დაწესებული. არსებული მდგომარეობა გადასახადის გადამხდელს უბიძგებს, ამა თუ იმ მექანიზმით მეტ-ნაკლებად უზრუნველყოს ხარჯების მინიმიზაცია, რაც თავის მხრივ, ასახვას ჰპოვებს მეწარმეთა მიერ ლიბერალური საგადასახადო გარემოს ძიების საკითხში. ამგვარმა სიტუაციამ გაამწვავა კონკურენცია სახელმწიფოებს შორის სამეურნეო სუბიექტებისაგან გადასახადის აკრეფის უფლებაზე. ასეთ ვითარებაში ცალკეულმა სახელმწიფოებმა მეწარმეობრივ სუბიექტებს მისცეს საშუალება, კანონის ფარგლებში თავი აერიდებინათ მძიმე საგადასახადო წნეხისათვის და შექმნეს ახალი ფინანსური ცენტრების ქსელი, ანუ შეღავათიანი საგადასახადო გარემო.

ტერიტორიები, სადაც მოქმედებს შეღავათიანი საგადასახადო გარემო, უმეტესწილად, განლაგებული არიან კუნძულებზე, რამაც გავლენა იქონია მათ სახელზე_ოფშორული ზონა.

ცნობილი ოფშორული იურისდიქციებიდან ნიშანდობლივია ბრიტანული და ამერიკული მოდელი.

ბრიტანული მოდელის არსებობას შედარებით ხანგრძლივი ისტორია აქვს, ვიდრე ამერიკულს და ამიტომ ამ მოდელის პრინციპით შექმნილ ოფშორულ ზონებში კომპანიის დასარეგისტრირებლად ოდნავ მეტი პროცედურა და ბიუროკრატიული მექანიზმი გამოიყენება. თუმცა მოდელის უპირატესობა მყარი სტაბილურობაა, რაც თავის მხრივ, გამოხატულია მყარი და ყოველმხრივი საკანონმდებლო ბაზის არსებობაში, რომელიც განსაზღვრავს ოფშორული ზონის ეკონომიკურ, სოციალურ, ადმინისტრაციულ-მმართველობით, საფინანსო– საგადასახადო და სხვა უფლებებსა და მოვალეობებს.

ამერიკული მოდელი ბრიტანულის შემდგომი განვითარებაა მოქნილობისა და სიმარტივის კუთხით. ოფშორული სქემების შესამუშავებლად მუდმივად გამოიყენება კანონმდებლობის ახალი რესურსები, საგადასახადო სისტემის ხელსაყრელი თავისებურებები.

საზოგადოების ერთი ნაწილი ოფშორს აღიქვამს, როგორც შავი ფულის გათეთრების ცენტრს; მეორე ნაწილს მიაჩნია, რომ ოფშორი მხოლოდ საბანკო ოპერაციებიდან მიღებული შემოსავლების ლეგალიზების ადგილია. თუმცა ამ ორი ვერსიიდან არ შეიძლება რომელიმე იყოს აბსოლუტურად სწორი, რადგან ოფშორი, რომელსაც პირობითად შეღავათიან საგადასახადო გარემოს ვუწოდებთ, სხვა მრავალი ასპექტით ხასიათდება.

პირობითად შეღავათიანი საგადასახადო გარემო შეიძლება დაიყოს ოთხ ჯგუფად:

I. არანაირი გადასახადი

ეს არის ქვეყნები, სადაც დაცულია სრული “საგადასახადო ექსტერიტორიულობა”. ტერმინი “არანაირი გადასახადი” ნიშნავს, რომ ეს ქვეყნები არ აწესებენ გადასახადს მოგებაზე, კაპიტალზე და კაპიტალის ზრდაზე.

ამ ქვეყანათა მთავრობა შემოსავალს იღებს განსაზღვრული ფიქსირებული ყოველწლიური გადასახადით:

1. მცირედი გადასახადი დოკუმენტებზე (მაგ.: ბლანკის გამოწერა);

2. სიმბოლური გადასახადი კომპანიის საწესდებო კაპიტალის ოდენობაზე;

3. წლიური სარეგისტრაციო გადასახადი.

II. არანაირი გადასახადი უცხოური კომპანიების შემოსავალზე

ეს ქვეყნები აწესებენ გადასახადს კორპორაციულ შემოსავალზე. თუმცა ეს გადასახადი ეხება მხოლოდ ადგილობრივი კომპანიების მიერ მიღებულ შემოსავალს და არ მოიცავს არანაირ საერთაშორისო ბიზნეს საქმიანობას. რა თქმა უნდა, ამ კრიტერიუმში, თავისთავად, არ შედის, ვთქვათ, საწყობის იჯარის გადასახადი ამ ქვეყნის ტერიტორიაზე.

ამ ქვეყნებში გაუქმებულია გადასახადი ადგილობრივად წარმოებულ საქონლის ექსპორტირებით მიღებულ შემოსავალზე.

ასეთი სახის ქვეყნები, თავის მხრივ, ორ ჯგუფად იყოფა:

1.ქვეყნები, რომლებიც უფლებას აძლევენ კომპანიებს, აწარმოონ საერთაშორისო ბიზნესი და გადასახადებს უწესებენ მხოლოდ ადგილობრივად მიღებულ შემოსავალზე (მოგებაზე).

2. ქვეყნები, რომლებიც ჩამოყალიბების მომენტში კომპანიებს სთავაზობენ, ადგილობრივად აწარმოონ ბიზნესი, რომელიც შედეგად გამოიღებს მათ საგადასახადო დაქვემდებარებას და/ან აწარმოონ მხოლოდ საერთაშორისო ბიზნესი, როდესაც ისინი გათავისუფლებულნი არიან გადასახადებისგან. ასეთი კატეგორიის ქვეყნები არიან: პანამა, ლიბერია, პანდა, ჯერსი, ჰონკონგი, გორნსი, გიბრალტარი და მენის კუნძულები.

III. დაბალი საგადასახადო სავანეები

ეს ქვეყნები აწესებენ დაბალ გადასახადს კომპანიის ყველა შემოსავალზე, მისი ამოღების ადგილის მიუხედავად. ორმაგი დაბეგვრის თავიდან ასაცილებლად, ამ ქვეყნებმა მრავალრიცხოვანი შეთანხმებები დადეს იმ ქვეყნებთან, რომელთაც დაბეგვრის მაღალი დონე აქვთ, რაც ზოგ შემთხვევაში კაპიტალის ოპტიმალურად გადაქაჩვის შესაძლებლობას იძლევა ერთი ქვეყნიდან მეორეში. ასეთი ქვეყნებია: კვიპროსი, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდები, ლიხტენშტეინი, შვეიცარია.

IV. სპეციალური საგადასახადო სავანეები

ეს ქვეყნები აწესებენ ყველა ან თითქმის ყველა გადასახადს, მაგრამ, ამავე დროს, აწესებენ სპეციალურ შეღავათებს სპეციალური ტიპის კომპანიებისათვის. მაგ.: საქონლის ტრანსპორტირებაზე სპეციალიზებული კომპანიების გადასახადებისაგან გათავისუფლება.

ოფშორული ზონები განლაგებულია ისეთ ტერიტორიებზე, რომლებსაც, როგორც წესი, არ გააჩნიათ სამხედრო ხარჯები, არ ინახავენ წამგებიან საწარმოებს და გააჩნიათ სახელმწიფო მოხელეების ოპტიმალური რიცხოვნება. მათ აქტიურ გამოყენებას უპირატესად ხელს უწყობს ზონებში არსებული შეღავათიანი რეჟიმი, რაც უპირველეს ყოვლისა, ვლინდება დაბალ გადასახადებსა და მარტივ ბიუროკრატიულ პროცესებში. ასეთი პოლიტიკის გატარებით ბუნებრივი რესურსების არმქონე და უმნიშვნელო ეკონომიკური პოტენციალის მქონე მცირე სახელმწიფოები უზრუნველყოფენ არსებობის შესაბამის დონეს.

კაპიტალის მოძრაობის პროცესი ოფშორულ სისტემებში ე.წ. “გამტარი” კომპანიების საშუალებით მიმდინარეობს, რომლებიც მოგების შემქმნელ ან გამსაღებელ კომპანიას ოფშორული ზონის ფირმებთან აკავშირებენ.

ოფშორული ზონების ყველაზე გავლენიან კლიენტებად ტრანსნაციონალური კომპანიები სახელდებიან. ტერმინი “ოფშორული კომპანია” ახასიათებს კომპანიის იურიდიული სტატუსის თავისებურებებს, რომელიც რეგისტრირებულია ერთ-ერთ შეღავათიან საგადასახადო გარემოში, რაც თავის მხრივ, უზრუნველყოფს გადასახადების ტვირთის მაქსიმალურად კლებას, ხოლო, რიგ შემთხვევაში, თითქმის ნულამდე დაყვანას.

ოფშორული კომპანიების პრინციპი– “მაქსიმალური მოგების მიღების მიზნით, შეღავათიან საგადასახადო გარემოში გადანაცვლება”– მოითხოვს მნიშვნელოვანი გათვლების გაკეთებას, კერძოდ: საგადასახადო თავშესაფრის არჩევისას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს აღნიშნულ ტერიტორიაზე პოლიტიკურ თუ ეკონომიკურ სტაბილურობას. მეტი უპირატესობა ისეთ საგადასახადო რეჟიმებს ენიჭებათ, როდესაც კომპანია თავისუფლდება ყველა გადასახადისგან, ფიქსირებულის გარდა, ვინაიდან თუნდაც შემცირებული განაკვეთით შემოღებული გადასახადი მოუხერხებელია იმის გამო, რომ აუცილებელია ბუღალტრული ანგარიშის წარმოება და აუდიტორიული შემოწმების გავლა. ეს კი, თავის მხრივ, წარმოშობს დამატებით ლაბირინთებსა და ხარჯებს. აუცილებელია კარგად განვითარებული ადგილობრივი ინფრასტრუქტურისა და თანამედროვე საკომუნიკაციო საშუალებების არსებობაც. მნიშვნელოვანი ყურადღება ექცევა იმას, რომ ინფორმაცია კომპანიის ბენეფიციალური მესაკუთრის შესახებ ხელმიუწვდომელი იყოს ფართო საზოგადოებისათვის, ხოლო კლიენტთა სამართლებრივი მისამართი ხელმიუწვდომელი იყოს სახელმწიფო-ორგანოებისათვის.

მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში თანდათანობით ყალიბდება და ძლიერდება მრავალწახნაგოვანი “ანტიოფშორული” კანონმდებლობა, ვინაიდან ამჟამად მოქმედ 70-ზე მეტ საერთაშორისო ოფშორული ფინანსური ცენტრები საქმიანობას სათანადოდ ვერ არეგულირებენ დასავლეთის მაღალგანვითარებული ქვეყნები, ამიტომ ერთადერთი, რაც განვითარებულ ქვეყნებს შეუძლიათ, არის ის, რომ ლიმიტირება გაუკეთონ საკუთარ კომპანიებს ოფშორში გასვლისას.

მიუხედავად ამისა, თანამედროვე მსოფლიოს დამოკიდებულება ოფშორული ბიზნესის მიმართ მეტად არაერთგვაროვანია. არაერთგვაროვნება თავს იჩენს როგორც ცალკეულ სახელმწიფოთა შორის, ასევე ქვეყნებს შიგნით არსებულ შიდა პოლიტიკურ გაერთიანებებს შორის.

OECD-ის ინიციატივით ბოლო პერიოდში დაადანაშაულეს ცხრა ქვეყანა, მათ შორის, კაიმანისა და სეიშელის კუნძულები, რომ ისინი აწარმოებდნენ არასასურველ საგადასახადო პოლიტიკას.

არცთუ დიდი ხნის წინათ უკვე OECD-ის წევრები, განსაკუთრებით კი, აშშ მოითხოვდნენ, რომ ოფშორულმა ზონებმა წარმოადგინონ ფინანსური მონაცემები ინვესტორებზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ისინი მოექცევიან ფინანსურ ბლოკადაში, მათ შორის გამოყენებული იქნება ტარიფები და სხვადასხვა სანქციები. უნდა აღინიშნოს, რომ გავლენიანმა საერთაშორისო ორგანიზაცია “ჰერითიჯ ფაუნდეიშენი” ამ ძალისხმევას “ერთა სუვერენიტეტზე” და “ინდივიდუალურ საქმინობაზე” შეტევას უწოდებს.

OECD-ის გათვლებით, ბლოკადაში მოექცევიან ის ქვეყნები, რომელთაც არანაირი გადასახადი არა აქვთ შემოსავალზე და OECD ამ ძალისხმევას უწოდებს საგადასახადო თავშესაფრებისა და ფულის გარეცხვის წინააღმდეგ საბრძოლველ საშუალებას. მაგრამ “ჰერითიჯ ფაუნდეიშენის” ანგარიშის მიხედვით, აღინიშნება, რომ OECD-ის მიზანს წარმოადგენს კონკურენციის აღმოფხვრა კონკურენტუნარიანად გახდომის გარეშე, ანუ, პრინციპში, ძალით. “ჰერითიჯ ჰაუნდეიშენის” დასკვნაში მითითებულია, რომ OECD-იმ, ნაცვლად საკუთარი ძალის დემონსტრირებისა, ხელი უნდა შეუწყოს მის წევრ ქვეყნებს, შეამცირონ საგადასახადო განაკვეთები და გაატარონ რეფორმები საკუთარ საგადასახადო სისტემაში, რათა ისინი კონურენტუნარიანნი გახდნენ ინვესტორთათვის.

როგორც ფაქტები ადასტურებენ, თანამედროვე მსოფლიოს ზეწოლამ ოფშორულ ბიზნესზე გარკვეული, მათთვის სასურველი გარკვეული შედეგები გამოიღო, კერძოდ: ბაჰამის კუნძულების შეცვლილ კანონმდებლობაში ერთ-ერთი მუხლი ასე ჟღერს: “კომპანია ვალდებულია, სარეგისტრაციო აგენტებს მიაწოდოს ინფორმაცია კუნძულზე მოქმედი კომპანიის მფლობელისა და საქმიანობის შესახებ”.

თანამედროვე მსოფლიოს კრიტიკული ანალიზი ოფშორული ზონების მიმართ, პრინციპში, გასაგებიცაა, ვინაიდან ოფშორული მექანიზმების ფართოდ გამოყენების შედეგად განვითარებული სამრეწველო ქვეყნები კარგავენ მრავალმილიონიან საგადასახადო შემოსავლებს. ყველა ეს თანხა თავს იყრის ოფშორულ ცენტრებში, შემდგეგ კი ბრუნდება სამშობლოში, მაგრამ უკვე როგორც “უცხოური ინვესტიცია” საგადასახადო და სხვა შეღავათების მოთხოვნის პირობებით.